Fjallabaksleiðin

Mig minnir að mér hafi sýnst Guðmundur Ingi alls ekkert valda sínu starfi sem menntamálaráðherra á sínum tíma. En tíminn líður hratt í pólitík og eiginlega er ég búinn að gleyma öllu nema því sem er í umræðunni akkúrat núna. Og mér sýnist að Inga Sæland valdi heldur ekkert sínu starfi, hvorki sem menntamálar´áðherra né sem flokksformaður, mér sýnist hún vera jarðýta – og að hún vilji vera það, henni þyki það sjálfri til marks um einhvers konar hæfileika. Kristrún Frostadóttir vill vera sleggja, henni finnst það gott myndmál, það er líka tæki sem er fyrst og fremst notað til þess að ryðja burt því sem fyrir því verður. Til að brj´ota og bramla. Hver er myndlíkingin fyrir Þorgerði Katrínu? Ég sé á smáskilaboðunum þar sem Guðmundi Inga er bolað burt að þetta fólk talar sjálft um forystuna sem „valkyrjurnar“. Er það ekki pínulítið bilað? Hvað gengur eiginlega að fólki í valdastöðum? Var ekki nóg að við skyldum fá yfir okkur Wild Boys, þurfum við líka Valkyrjur? Ef einhver skyldi hafa gleymt því þá er starfi valkyrja sá að flytja menn úr hér-lífinu yfir í handanlífið, þar sem þeir fá síðan að berast á banaspjótum til eilífðarnóns.

Kannski er það þunglyndislegasta í þessu öllu saman að þetta sé það skásta sem er í boði. Þetta er vinstristjórnin. Og umtalsvert skárri en t.d. hægristjórnin í Reykjavíkurborg sem ´ákvað á dögunum að gera þriðja hvern listamann í borginni heimilislausan. Fyrir utan allan annan niðurskurð – einsog að leggja niður mannréttindaskrifstofu. Við höfum bara um að velja öskuna eða eldinn.

***

Nadja er á bókamessunni í Gautaborg með hópi sænskukennara. Ég sagði henni að heilsa öllum sem ég þekki, sem eru ansi margir, og biðja hina að kaupa bækurnar mínar (ef þeir sem ég þekki eiga ekki bækurnar mínar, þekki ég þá ekki lengur).

Enn eitt árið er uppástand vegna Ísraelsvinafélagsins, sem er með bás – það eru allir og frændi hans með bás, þar á meðal mjög margar þjóðir og mjög margir trúarsöfnuðir, en ég held að í ár séu engir nasistar með (það hefur þó gerst). Þar er einhver fyrrum talsmaður IDF á dagskránni sem hefur orðið til þess að talsmenn Palestínu hafa afbókað sig. Vinkona mín Athena Farrokhzad orðaði það einhvern veginn þannig að það sé bilun að telja það „opinn og l´ýðræðislegan vettvang“ þar sem fórnarlömb þjóðarmorðs mæta á sömu forsendum og gerendur þjóðarmorðs.

Áfram heldur bókamessan þó. Einsog alltaf. Ég hef farið fáránlega oft á þessa bókamessu og það er oft gaman þótt maður sé gjarnan mjög lúinn á eftir. Eftirminnilegastur verður samt alltaf fyrsti dagurinn minn fyrsta árið, eða bara fyrstu fimm mínúturnar – ég gekk í gegnum salinn, villtur og vissi ekkert hvert ég ætti að fara, kom að rúllustiga og ákvað að fara upp á næstu hæð, og mætti þá, í rúllustiganum á niðurleið, þeim Dolph Lundgren og Ninu Hagen, sem voru í hörkusamræðum.

***

Mér varð á að opna gamla dagbók og sjá að fyrir ári var ég ótrúlega ánægður með eitthvað sem ég var að skrifa. Ég hélt áfram að lesa þar til ég áttaði mig á því hvað það hefði verið sem ég var að skrifa, og það reyndist vera eitthvað helvítis kjaftæði sem ég hef fyrir löngu hent í ruslafötuna. Ég, sem hef verið svo ánægður með vinnu síðustu vikna, er nú niðurbrotinn maður – það er greinilega ekkert að marka fegurðarskyn mitt! Mín eina huggun er sú að hugsanlega hafi ég bara verið að bera mig vel – sem er, eins undarlega og það hljómar, ekki óhugsandi þótt þetta hafi bara verið í mína eigin persónulegu dagbók, og ég hafi alls ekki meint þetta, ég hafi bara verið að fara vel að sjálfum mér. Er það ekki það sem sjálfshjálparfólkið er alltaf að segja? Að maður eigi ekki að vera vondur við sjálfan sig?

***

Menningarritstjóra Expressen, Victor Malm, finnst gaman að ýta við fólki og skrifar í dag að rithöfundar ættu að elska markaðinn. Í tilefni af bókamessunni. Hann segist alltaf verða leiður á bókmenntahátíðum af því þær sýni að bókmenntirnar séu afmarkað hobbí fyrir tiltekinn lítinn hóp af fólki – eitthvað sem komi veruleikanum lítið við, hafi lítil áhrif, eigi sér bara stað í sparistofum betri borgara – en að bókamessurnar séu öðruvísi, þar þrífist kraftur og kaos og hasar og líf og dauði. Og þar verði ljóst sem öllum ætti alltaf að vera ljóst að þyngd bóka í sögulegum og menningarlegum skilningi er ekki aðskilin frá sölutölunum – þótt annað telji líka og fleira þurfi til – og að einhvern tíma hafi bækur einsog Gravity’s Rainbow verið ofsalegar metsölubækur. Í bókmenntahátíðarheiminum þykir best að vera aftengdur – nýborgaralegur, kallar hann það, og nefnir Rachel Cusk til leiks.

Hann bætir líka við og segir að á bókmenntahátíðunum verði nútildags sjaldan nein fagurfræðileg eða hugmyndafræðileg átök, og þegar þau eigi sér stað séu þau fyrst og fremst performans sem hafi engar afleiðingar – og hann spyr sig í framhaldinu hvort að rithöfundar í dag, eða bókmenntagagnrýnendur, hafi nokkra ósamræmanlega hugsjón um tilgang eða virkni bókmennta eða hvort að „bókmenntirnar sem slíkar“ séu eina hugsjónin. Að það séu til bækur. Blaðsíður. Bókstafir. (Ég er reyndar ekki viss um að hugsjón bókamessunnar sé önnur en að selja pappír).

Ég er áreiðanlega að leggja honum einhver orð í munn hérna. Þið smellið bara á hlekkinn og látið google þýða þetta fyrir ykkur.

Annars sló það mig líka við lesturinn – og hefur kannski gert áður – að líklega eru menningarritstjórar ekki til á Íslandi í þeim skilningi sem þeir eru til í Svíþjóð. Sem raddir sem skrifa leiðara, meina ég – sem taka álitamál til umræðu, sem hafa sína eigin sýn á menningarmálin og vinna við að miðla henni. Ég veit ekki hvort nokkur hefð hefur verið fyrir þannig ritstjórum hér á landi – oft eru engir leiðarar, þegar það eru leiðarar eru þeir yfirleitt bara svona einsog í skólablöðum, upptalning á því efni sem er í blaðinu. Kannski er ég að gleyma einhverju.

Hvað ætli Sydney Sweeney eigi eftir að ljá kynþokka sinn mörgum vörumerkjum áður en fólkið sem missir sig yfir því áttar sig á að viðbrögð þeirra eru – óborganlegur, bókstaflega – hluti af auglýsingaherferðinni? Einsog gallabuxnaauglýsingin um genin er þessi íþróttaauglýsing augljóslega hönnuð til þess að gera fólk vitlaust – það bæði dreifir auglýsingunni og gleður markhópinn, sem er fólkið sem fær nú að býsnast yfir húmorslausa góða fólkinu sem trompast yfir öllu.

Annars gleymist að þetta er auglýsing fyrir einhvern allra viðbjóðslegasta iðnað samtímans – veðmálaiðnaðinn. Það mætti byrja á að banna hann bara.

***

Ég óttast að það sé rétt mat hjá Ed Sheeran að velsæld uppskeri maður fyrir að halda kjafti og skemmta lýðnum. Macklemore fær sínar fimm mínútur af frægð fyrir tiltækið – en brennur svo upp. Kapítalisminn er með Sheeran í liði og aktífistar eru ístöðulausustu aðdáendur sem nokkur getur átt – það þarf ekki margar aðfinnslur til þess að Macklemore verði kominn út í kuldann (og ég vil ekki hljóma einsog einhver nojusjúklingur en nú verður leitað dyngjum og dyrum að einhverju á hann).

Kannski er sjónarmið að það verði að vera rými þar sem „pólitík“ á ekki heima, þar sem maður þarf ekki að óttast að lenda í rifrildi. Og sennilega er líka sjónarmið að innan þess ramma eigi að vera undanþága fyrir þjóðarmorð, að þau séu ekki tekin af dagskrá einsog þau væru ESB-umræðan.

***

Þessi umræða um kosningavægið er mjög triggerandi fyrir mig. Samt er ég einsog fram hefur komið eiginlega – bara mjög líklega – fylgjandi því að landið verði gert að einu kjördæmi. En þetta kveikir á öllum landsbyggðahöturunum, öllu helvítis pakkinu sem finnst eiginlega bara að allir utan borgarmarkanna séu framsóknarmenn eða eitthvað þaðan af verra, og það þýðir ekkert að debatera það sem fólki finnst. Þetta er samt ekki jafn slæmt og flugvallarumræðan. Þá fyrst fer að sjóða á mínum mönnum í borginni. (Og já, mín vegna má alveg flytja flugvöllinn á meðan þjónustan er tryggð).

***

Og einsog hefur líka komið fram hef ég enga trú á því að það fólk sem vill annars vegar ganga í ESB og að Ísland njóti þar ójafns kosningavægis, og hins vegar að Ísland verði gert að einu kjördæmi, því annað séð móðgun við lýðræðið, sé að gera neitt annað en að ganga erinda sinna hagsmuna. Kannski ómeðvitað, kannski meðvitað.

***

Ég hef aldrei séð Bono éta kjúklingasamloku en sumarið 1996 hitti ég mann á hótelbar í Glasgow sem sagðist vera bifvélavirkinn hans. En það var eiginlega eftirminnilegra að hann bað barþjóninn um Guinness og skilaði honum 9 sinnum áður en hann var „sáttur“ við uppáhellinguna og sagðist svo eiginlega aldrei fá sér Guinness annars staðar en í Dublin.

***

Ég hlóð niður Læsisappinu þegar það kom. Alveg brjálaður yfir því að þurfa enn eitt helvítis appið, einsog Mentor og Abler og allt hitt er nú skemmtilegt. Ég hef aldrei opnað það. Ég var ekki góður í „lestrarmiða“ bissnissnum heldur. Okkur hefur samt tekist að lesa af og til. En ég held það sé kannski bara mikilvægt að hafa allar klær úti – ef einhver fær kikk út úr því að nota Læsi í þetta þá bara go for it. Segi ég, sem nota Goodreads (en gleymi stundum að uppfæra).

***

Í sænska bókmenntaheiminum er mikið rifist um síðustu bók Tone Schunnesson, Ultravåld (Últraofbeldi – einsog hjá Burgess). Hún var fyrst hafin upp til skýjanna en svo birtist vinkona mín Mikaela Blomquist (sem er ein aðstandenda hlaðvarpsins Gästabudet sem komu til Ísafjarðar í fyrra og tóku viðtal við mig) og sagði að hún væri einfaldlega hræðilega illa skrifuð. Síðan hefur öllum fundist eitthvað. Eiginlega er ekki debaterað hvort að bókin sé illa skrifuð heldur hvort að það málsnið henti henni eða ekki – hvort það sé meðvituð og sniðug fagurfræði að skrifa „ranga sænsku“ eða hvort textinn sé bara drasl. Alveg burtséð frá því hvað er satt í þessu hefur umræðan varpað ljósi á alls konar fagurfræðilegan ágreining og ólíkar leiðir til þess að lesa og skilja bækur. Ég er ekkert mjög mikið á „öll umræða er góð“ vagninum en þetta hefur glatt mig.

***

Jonathan Franzen var í viðtali á dögunum og sagðist hata klisjur í texta. Og var að meina sem sagt svona myndmál sem við beitum án þess að hugsa – tuggur – að eitthvað sigli í kjölfarið eða einhver sé að drepast í tánni eða þess háttar. Að bækur séu konfekt. Texti sé sprúðlandi. Franzen sagðist gefa bókum séns á einni eða tveimur tuggum en svo hætti hann bara að lesa. Auðvitað hefur fólk svo bent á að hans eigin bækur eru fullar af tuggum. Allar bækur eru fullar af tuggum. Tungumálið er fullt af tuggum. Eiginlega er það samsett úr tuggum. Meira að segja orðið „tugga“ er tugga – margþvælt myndmál, maður tyggur ekki orð einsog mat. Og tungu-mál? Give me a break.

***

Annars fékk ég út úr þessu viðtali við Franzen uppástungu að bók sem ég las. Banal Nightmare eftir Halle Butler fjallar um Moddie sem flytur aftur til gamla heimabæjar síns í miðvesturríkjunum eftir að hún hættir með kærastanum sínum og er að reyna að tengjast gömlu vinum sínum. Textinn er „þeysireið“ í allar áttir samtímis (og við förum inn í heilann á alveg 8-9 persónum áður en yfir lýkur) – hér er smá dæmi, af því það er gott, en það má nefna að etta er líka ofsalega fyndið á köflum, þetta brot hér er mest bara nákvæmt:

So now people are learning how to create narrative identity out of their own experiences using this model we see in film where good triumphs over evil. We see ourselves in the characters as good, and we internalize that to mean that we are good heroes and anything that upsets us or gets in the way of our heroic and constant ascent is evil. We don’t understand anything about the dark parts of our own nature. All of those parts are repressed, so of course, when we see those parts of ourselves expressed in another person, we attack. We vanquish the evil in ourselves by exerting control over others, through shaming, shunning, accusation, boycott. And this is the cultural norm right now, for some obvious and relatable reasons.

***

Og ég fór á Fugla og menn í gær. Hún var eiginlega alveg dásamleg. Mjög fyndin en líka mjög falleg og tókst einhvern veginn að upphefja náttúruna – og fá sínískan mann til þess að elska hana – án þess að falla í einhvern narsissisma, einsog vill stundum gerast í svona útivistardrama, að það fari að snúast mest um ást mannsins á sjálfum sér, manninn að dást að því hvað hann dáist að náttúrunni. Kannski af því að aðalsöguhetjurnar voru í senn svo miklir menn og svo mikil náttúra – frekar en að þetta væri allt hvert í sínu horninu, það væru þessi skörpu skil þarna á milli. Maður vs. náttúra. Náttúra vs. maður.

***

Mér finnst jafn sjálfsagt – og mikilvægt – að Seyðfirðingar fái sjálfir að ráða því hvort að það verði laxeldi í firðinum þeirra og að Tálknfirðingar fái að ráða því hjá sér. Eða Ísfirðingar fái að ráða því hvort það verði hengdur kláfur í fjallið.

***

Mér skilst að Bob Dylan sé að gefa út 39 geisladiska safn með áður óútgefnu efni.

***

Nú er ég að lesa End Times Fascism eftir Naomi Klein. Það er ágætt að fólk sé loksins farið að kalla spaðana spaða en mér sýnist það sé kannski að verða full seint, ég er ekki viss um að þessu sé viðbjargandi. Auðvitað snýst skútan á endanum en síðast þegar veröldin var svona samhent í þessu ferðalagi þurfti heimsstyrjöld og helför til að klára dæmið. Og aðstoð frá Führernum sjálfum (hann skaut sig sjálfur, einsog einhverjir muna kannski).

***

Ég skrifaði grein í The Reykjavík Grapevine á dögunum um það þegar mamma mín sendi mig til Belfast – í miðjum troubles – svo ég færi ekki á þjóðhátíð í Eyjum. 1995. Lóa vinkona mín gerði myndirnar sem eru dásemd. Og ég held þetta sé góður texti.

***

Ég þýddi líka barnabók. Og fleira en fleira er ekki komið út enn, en það er von á ýmsu.

***

Ég fæ alveg ógurlega mikið upp af brotum úr Einni pælingu og Brotkasti á FB. Og heimskan og mannvonskan er eiginlega komin út yfir allan þjófabálk – að bera þetta saman við Trump er á köflum bara frekar generöst. Þyrfti eiginlega að fara að gera lista yfir fyrirtækin sem halda þessu gangandi – sem auglýsa þarna. Sniðgöngulista. Ekki margt við fyrstu sýn sem ég versla við – en Bæjarins beztu pulsur? Bruggsmiðjan Kaldi? Nú drekk ég ekki lengur Kalda. Heitirpottar.is, Fiskhúsið, Poulsen, Þ.Þ. og co, fer meira á bakvið eyrað bara.

Ég veit ekki alveg hvað mér finnst um jöfnun atkvæðavægis á landsvísu. Að mörgu leyti er ég alls ekki viss um að ójafnt atkvæðisvægi og kjördæmakerfið geri landsbyggðinni þann greiða sem ætlast er til, að útvísa málefnum eins kjördæmis til örfárra þingmanna, frekar en að þessir 63 sem eru á þingi eigi að sinna okkur öllum. Kjördæmapot er sjaldan góð pólitík og hefur gert áráttuhunda úr annars ágætis stjórnmálamönnum. Þá eru Vestfirðir í svolítið sérstakri stöðu í NV-kjördæmi, sem nær alveg frá Borgarnesi til Sauðárkróks og hefur örfáa og fækkandi þingmenn. „Einsog krækiber í helvíti“ langar mig að segja og sé framsóknarmenn og íhald í öllum hornum. Ég er ekki viss um að hagsmunir fólks í kjördæminu fari mikið saman – þetta eru mjög ólík svæði, bæði efnahagslega, menningarlega og sögulega, og fólk kýs ekki eins í Skagafirði, Skutulsfirði og Borgarfirði. Og ég hefði gjarnan viljað vita – bara til að svala minni eigin forvitni – hvað Vestfirðingar kusu í þjóðaratkvæðagreiðslunni um daginn. Það er gaman í Svíþjóð, þar getur maður slegið upp hverjum einasta kjörstað á netinu eftir kosningar – ég veit nákvæmlega hvernig nágrannar Arams í Råby í Västerås kusu.

En talandi um ESB þá slær mig líka að margt af því fólki sem mér sýnist heitast fyrir jöfnun atkvæðavægis á landsvísu sé sama fólkið og taldi fráleitt að vald Ísland innan sambandsins gæti orðið – eða ætti að vera – í samræmi við mannfjöldann sem hér býr. Þvert á móti yrði vald hvers og eins okkar margfalt á við hvern Þjóðverja og það var jafn mikið fagnaðarefni og hitt er hneykslunarefni að Sauðkræklingar hafi meira vægi en Reykvíkingar. Ég fæ það ekki til að koma heim og saman, svona heimspekilega, en kannski hefur fólk bara ekki prinsipp.

Svo er önnur spurning hvort að það meiki nokkurn sens að íbúar ESB hafi mismikið vald. Eða hvort það geri stökum – minni – ríkjum nokkurn greiða. Eða búi bara til nýtt kjördæmapot og geri alla þingmenn Evrópuþingsins að hagsmunagæsluliðum frekar en pólitískum hugsuðum og aktífistum. Eitt af því sem gerir stærri ríkjabandalög aðlaðandi er möguleikinn á því að þar verði hægt að taka erfiðar ákvarðanir um framtíð jarðarinnar á vettvangi sem hefur vald og ítök til þess að breyta einhverju.

En varðandi þróunina á landsvísu væri nær að gera bara landið allt að einu kjördæmi en að vera að fækka landsbyggðarþingmönnum um 1-2 á nokkurra ára fresti. Að færa þingmennina smám saman alla til Reykjavíkur en halda þessari skiptingu er ekki til annars en að styrkja Ísland í sessi sem reykvískt borgríki umkringt smáþorpum sem þarf að halda góðum með einhvers konar lýðræðisölmusu (sem hefur þess utan þveröfug áhrif).

***

Kosningar í Svíþjóð sluppu fyrir horn. Eða svona. Vinstriblokkin vann allavega. Það á eftir að mynda ríkisstjórn. Og í vinstriblokkinni eru meðal annars centerpartiet sem neitar að vinna með vänsterpartiet. Eða neitar að hleypa þeim í ríkisstjórn. Þessu er svolítið stillt upp þannig að báðir þessir flokkar séu með „rauðar línur“ gagnvart hvor öðrum en í rauninni er það bara centerpartiet sem segir að vänsterpartiet megi ekki vera í ríkisstjórn. Vänsterpartiet er alveg til í að vera í ríkisstjórn með centerpartiet. Þau eru bara ekki til í að láta skilja sig ´utundan í ríkisstjórn sem ætlast er til að þau styðji og verji falli, hafandi fengið fullt af atkvæðum – og raunar bætt mestu við sig af öllum flokkum sem voru í framboði, ef mig misminnir ekki. Enda er það fáránleg krafa.

Hins vegar þarf Magdalena Anderson, formaður sósíaldemókrata, nú að „brúa þetta bil“ einhvern veginn og það þýðir víst ekki að segja centerpartiet að þau sé bara fáráðlingar, þótt þau séu það. Og centerpartiet lofuðu sínum kjósendum að þau myndu ekki hleypa vänsterpartiet í ríkisstjórn – sem er voðalega skrítið þegar litið er til þess að þau eru í kosningabandalagi með þessu fólki. Og vänsterpartiet lofuðu sínum kjósendum að þau myndu ekki styðja ríkisstjórn sem þau fengju ekki aðild að. Þó er hefð fyrir því að múta þannig flokkum hressilega með málefnasigrum – Svíþjóðardemókratarnir hafa fengið mjög mikið af sínum málum í gegn án þess að vera í ríkisstjórn. Þeir áttu hins vegar að vinna núna, áttu að verða stærsti hægriflokkurinn, fá helminginn af ráðherrasætunum og Jimmie Åkesson átti að verða forsætisráðherra. Þessi í stað minnkaði fylgi þeirra í nær öllum kjördæmum (sem eru fleiri hundruð) og Jimmie varð svo fúll á kosninganóttina að hann stakk af úr sínu eigin kosningapartíi.

Það var mjög fyndin sena í kosningasjónvarpinu eftir að tölurnar fóru að verða ljósar og farið var að skipta yfir í partíin – þá stóð fréttamaður SVT úti á tómu dansgólfi SD og útskýrði í löngu máli að þarna væri nú eiginlega ekki neitt sérstök stemning. Þetta var enn á því skeiði kvöldsins að það var ekki beinlínis mjög mikið að frétta og allir voru að teygja lopann svo hann þurfti að vera þarna ansi drjúga stund að tyggja þetta ofan í fólk, að það væri enginn á dansgólfinu hjá SD og fólk bara svolítið í fýlu, eiginlega.

***

Ég fékk nýjar Ulysses bækur í vikunni. Þýska myndasögu sem er frjálsleg túlkun á bókinni, eftir Nicolas Mahler (í enskri þýðingu) og spænska myndasögu sem er ævisaga Joyce, eftir Alfonso Zapico, líka í enskri þýðingu. Og Stephen Hero, sem er orginallinn að Portrait of the artist. Það er reyndar alltaf talað um Stephen Hero sem „700 blaðsíðna bók“ en þessi er varla 300 síður með formála. Kannski er það eitthvað útskýrt í formálanum.

Alls konar að gerast í músíkinni. Gosaæfingar öll fimmtudagskvöld, Skúla mennska æfingar öll miðvikudagskvöld og ég er með langan lista af djasslögum fyrir kontrabassa sem ég reyni að bíta af á hverjum degi.

September hefur verið gæfuríkur í mínum eigin skrifum líka. Og var kominn tími til að eitthvað gengi upp hjá mér í þeim efnum. En svo þarf ég að leggja bókina frá mér til þess að skrifa helvítis ritlaunaumsóknina og svo taka við fleiri þýðingar. Til þess eins að vera jafn fátækur á næsta ári og ég var í ár. 2028 ætla ég síðan að verða heimsfrægur og ríkur og sé ekki hvernig það ætti að geta klikkað.

Mér sýnist allir sammála um að niðurstöður PISA prófana séu einhverjum öðrum að kenna, nema þeim fáu sem tekst stöðu sinnar vegna ekki að varpa sökinni frá sér og segja að prófin séu ómarktæk. Og benda þá á að þau mæli bara það sem þau mæli, sem er í sjálfu sér alveg satt, þau mæla lestur, og skilning (lestur) í stærðfræði og náttúrufræðum. Og sennilega er alveg rétt að við erum að kenna fleira en það núorðið – sem gæti þá verið jákvætt í þeim skilningi að nemendur kunni fleira en neikvætt í þeim skilningi að þeir kunni minna í lestri, stærðfræði og náttúrufræðum. Orkan fer í fleira. Sem prófin mæla ekki.

Mér fannst svolítið hressandi sem Gunnar Smári skrifaði á Facebook í vikunni um að það mætti ekki gleyma að kenna nemendunum sjálfum um. Hann dró að vísu aðeins í land – benti á að það væri einfaldlega ekkert undir hjá þeim. Þóroddur Bjarnason sagði eitthvað áþekkt, spurði hversu vel við héldum að þeim gengi ef þau fengju nýjan iPhone fyrir góða frammistöðu. Sem afhjúpar auðvitað eitthvað um gildismat samtímans. Það er enginn dyggð að vita og kunna. Það grobbar sig enginn af vitneskju – í fyrsta lagi af því það er hægt að slá henni upp samstundis eða spyrja gervigreindina, og í öðru lagi af því við gerum gjarnan lítið úr þeim sem „þykjast vita eitthvað“, uppnefnum þá beturvita og gáfnaljós og hrútskýrendur, hæðumst að sjálfskipuðum spekingum, girðum niðrum þá sem taka sig of alvarlega. Svo höfum við sýnist mér öll ákveðið að taka mark á sitthvoru staðreyndasettinu.

Maður ætti auðvitað alltaf að fá nýjan iPhone þegar maður hefur á réttu að standa um eitthvað. Þannig gætum við leyst upplýsingaóreiðuna. Og maður sæi það strax á fólki hvort það væri eitthvað í það spunnið, út frá því hversu marga snjallsíma það á.

En já. Einsog við erum vel búin verkfærum til þess að greina hlutina – og einsog við höfum mikinn tíma til þess og vel menntað fólk – þá er einhvern veginn einsog öllum finnist lausnin alltaf þurfa að vera eitthvað eitt. Annað hvort er það gildismat samfélagsins eða skortur á fagmenntuðum kennurum eða sérhlífni nemenda eða illa fjármögnuð skólabókasöfn eða vond bókmenning eða mikil fjölgun innflytjenda eða covid eða snjallsímarnir eða samfélagsmiðlarnir eða tölvuvæðing skólanna eða bara „Ísland“ eða … en aldrei allt í senn. Vandinn er aldrei margþættur nema hjá þeim sem vilja eiginlega komast hjá því að gera neitt. Hann er margþættur í munni ríkisins, sem var að kynna fjárlög sem munu gera illt verra – og kannski sérfræðinga sem eru ekki í neins konar lobbíisma, nema þá helst til að benda á að það þurfi að standa sig betur á ýmsum vígstöðvum.

Mér finnst eiginlega að sama skapi orðin undarleg pólarísering í umræðunni um íslenskukennslu fyrir innflytjendur – einn hópurinn heldur því fram að þetta sé allt kennslunni að kenna, annar að þetta sé samfélaginu að kenna (aðallega því að Íslendingar skipti alltaf í ensku) og þriðji – og sennilega er hann undarlegt nokk minnstur – að fólkið sem læri ekki málið hafi einfaldlega ekki mjög mikinn áhuga á að læra það og sjái ekki á því mikla þörf (og finnist þar af leiðandi bara fínt að fólk skipti yfir í ensku). Vandinn er margþættur og ólíkur eftir einstaklingum og það er beinlínis bjálfalegt að nota einn þáttinn sem retórískt vopn til þess að gera minna úr hinum.

Sjálfur á ég vel að merkja erlenda vini sem ég tala ensku við – og sem ég tala sænsku við – því þótt sumir þeirra gætu stautað sig fram úr einföldum samræðum þá myndi vinátta okkar gjalda fyrir það.

Allt rímar þetta við það hvernig fólk talar um misskilning. Að misskilningur stafi annað hvort af því að þú hafir ekki tjáð þig skýrt eða því að ég hafi ekki verið að einbeita mér að því sem þú sagðir. Frekar en að þú hafir kannski tjáð þig dálítið óskýrt og ég eitthvað verið aðeins annars hugar og við höfum þannig unnið að þessum misskilningi saman. Sem ég held að sé langoftast raunin.

Annars – og nú er ég aftur kominn í ólæsu unglingana – þá er kannski ágætt að halda því til haga líka að fólk getur verið vel gefið og vel menntað án þess að vera sérstaklega gott í lestri, stærðfræði eða náttúrufræðum. Það er öðruvísi menntun og hún krefst ákveðins metnaðar og aðlögunar og forvitni og ástríðu af hálfu þess sem hefur hana – hér vil ég ekki reisa neitt skálkaskjól fyrir þá sem langar að vera fábjánar án þess að fá á sig fábjánastimpil – en það er hægt að mennta sig á annan hátt (nei, ég er ekki að tala um YouTube). En ef maður hefur lært að lesa í skóla og kann samt ekki að lesa – af því manni finnst tilhugsunin um að taka annað veifið upp bók ótilneyddur, án þess að það sé iPhone í boði, fáránleg – þá ætti maður sennilega að byrja á því að minnsta kosti að líta í eigin barm.

Í mínum huga lýkur sumrinu 31. ágúst. Og haustið tekur við. Ég er ekki alveg jafn kategórískur varðandi upphaf sumars – það getur alveg verið komið sumar í lok apríl sum árin en önnur varla fyrren undir lok júní. En sumrinu lýkur í dag. Haustið getur síðan verið „sumarlegt“ en það verður samt alltaf haust fyrir því. Að sama skapi finnst mér alltaf mannréttindabrot að skólar byrji fyrir mánaðamót.

Ég lauk líka við að þýða bók í dag og sendi hana á forlagið. Þetta er skáldsagan Líkin sem við grófum eftir Linu Wolff – sem margir þekkja sem höfund De polyglotta älskarna/ Polyglot Lovers, en fyrir báðar þessar bækur vann hún sænsku Augustverðlaunin. Þetta er stórkostleg bók, stórkostlegur texti að vinna með, ég bað sjálfur um að fá að þýða hana og fékk það. Eftir því sem ég kemst næst kemur bókin út einhvern tíma eftir áramót og lítill fugl hvíslaði því að mér að Lina yrði gestur bókmenntahátíðar. Sel það ekki dýrara en maður selur jafnan það sem litlir fuglar hvísla að manni.

September er síðan frátekinn fyrir atlögu að skáldsögu. Mína eigin, sem sagt. Um hana bera fæst orð minnsta ábyrgð – ég er hugsanlega orðinn háður því að klessukeyra skáldsagnahandrit og sökkva þeim síðan niður á hafsbotn. En nú er ég með plan! (Einsog ég hafi aldrei áður verið með plan).

Í október ætla ég að leggja lokahönd á Alfabet-þýðinguna sem kemur út hjá Skriðu á næsta ári. Það er ágætt að hafa ekki of mikinn tíma fyrir þessa atlögu. Einn af styttri mánuðum ársins. Fyrsta haustmánuðinn.

***

Það er klukkutími eftir af vinnudeginum og ég veit ekkert hvað ég á að gera við hann. Klukkutími er eiginlega of lítið til að byrja á neinu. Og ég vil ekki byrja á neinu sem fer að þvælast fyrir áráttuheilanum á mér á morgun. Í sjálfu sér gæti ég farið heim en ég átta mig bara ekki á því hvað ég myndi græða á því að hangsa þar eirðarlaus fremur en hér. Ég gæti tekið til en ég nenni því ekki. Ég er búinn að skrolla öllum samfélagsmiðlunum og fæ ekkert upp lengur nema auglýsingar sem ég er búinn að sjá.

***

Ég hef ekki þýtt skáldsögu síðan 2009. Ekki fyrir fullorðna – ég þýddi barnabók í vor sem kemur út fljótlega. Ekki þýtt mikið yfir höfuð í nærri tíu ár – 2016-2017 þýddi ég leikgerð á 1984 og Hvítsvítu eftir Athenu Farrokhzad. Það verða fleiri ljóðabókarþýðingar á næsta ári.

Annars hangir líka yfir mér ritlaunaumsóknin. Ég lýk henni ekki heldur á klukkutíma. En ég þarf að gera hana í september – umsóknarfresturinn er 1. október, minnir mig. Ég er orðinn svo frekur í seinni tíð að ef ég fæ ekki 12 mánuði hugsa ég að ég hlaupi bara á vegg og eyði öllum þeim mánuðum sem ég fæ, fái ég einhverja, í að garga mig hásan. Þetta er ekki starf sem maður sinnir „meðfram öðru“ – það er bara rugl, a.m.k. í minni stöðu, ég virka ekki þannig. Þetta er on eða off og mig langar frekar að vera on en off, hvað sem öðru líður, en ég ræð því bara ekki sjálfur.

En ég nenni nú ekki að fara að hugsa um það strax. Ofan í helvítis ESB-ruglið allt saman. Á þessum síðasta degi sumarsins.

Það er fallegur dagur á Ísafirði. Farið að kólna en sól og blíða – allt svo ótrúlega bjart og frískt í senn. Aino fór í fjallgöngu með skólanum. Ég fór út að hlaupa. Búinn að pakka í bílinn og er á leiðinni í tónleikaferðalag til Patreksfjarðar þar sem ég sinni bassaskyldum við Skúla frænda minn í kvöld. Það er skemmtilegt að fara í tónleikaferðalag. Ég held þetta sé bara í annað sinn á ævinni sem ég fer í tónleikaferðalag. Í hitt skiptið fór ég til Hveragerðis til að spila á Bjórhátíð en nú er það Patreksfjörður og Blúshátíð. Síðast þegar ég fór til Patreksfjarðar á tónlistarhátíð húkkaði ég mér far á afskaplega fallegu sumarkvöldi og endaði sem kynnir – fyrir meðal annars Skúla frænda og Ómar Ragnarsson (þeir voru með sitthvort atriðið). Það var líka gaman.

ESB umræðan eða ESB allt saman er að gera mig vitlausan. Mig langar að þrífa í fólkið á internetinu mínu og hrista það. Hættu að vera svona mikið þjóðernispakk. Og svo þegar minn málstaður er búinn að tapa langar mig að garga á þetta þjóðernispakk að þau séu upp til hópa kvislingar. Ég hef enga trú á því að Jáið vinni – við lifum á tímum einangrunarhyggju, popúlisma og þjóðrembu, við erum enn á BREXIT tímum, Trump er enn við völd og hlutirnir eru ekki í góðum farvegi, þeir stefna að meiri sundrungu. Ég er hvorki gefinn fyrir beiskju né skautun – ég er friðarins maður – en ég finn að mig langar ekki að fyrirgefa þetta.

Þetta „sjálfstæða“ Ísland er einhver smákóngadraumur. Fiskarnir hafa breitt úr sér í þessari tjörn og þá dreymir um að fá alltaf að vera (hlutfallslega) stórir – Halldór Benjamín dreymir um að drottna yfir heilum leigumarkaði og Sólveigu Önnu um að leiða allan verkalýðinn. Þau óttast að verða lítil.

Svo er búið að teyma fyrir þennan málstað allt milli himins og jarðar – sósíalísk bylting er ómöguleg nema við höldum okkur utan ESB (en væntanlega möguleg innan EES, Schengen og NATO, nema hún sé bara möguleg ef við slítum öllu alþjóðlegu samstarfi, frá PISA til Norðurlandaráðs, ég skil ekki þessa lógík því þetta er ekki lógískt), framtíð Palestínu veltur á að við látum ekki ESB múlbinda okkur (einsog þau hafa gert við bræður okkar á Írlandi, í Slóveníu og á Spáni) – við munum aldrei hafa „sjálfstæða utanríkisstefnu“ sagði einn góðvinur minn. Og maður getur ekki að því gert að finnast maður hreinlega búa í einhverju öðru sólkerfi en þetta fólk – einhvers staðar þar sem flest löndin í ESB hafa sjálfstæðari utanríkisstefnu en t.d. bara Ísland (sem er örlagaattaníossi BNA).

Daginn sem tilkynnt var um þjóðaratkvæðagreiðsluna tók það mig korter að fá nóg af umræðunni. Kannski aðallega af því að átakastöðurnar voru allar til – það fóru allir aftur í sama gírinn, fundu sínar stöður, og byrjuðu svo bara að drita. Það hafði ekki verið mikið talað um ESB í hvað … 15 ár … en það hafði ekkert breyst og fólk hafði engu gleymt. Og auðvitað rímar orðræðan við eitthvað eldra. Íhaldsmennirnir láta þetta ríma við sjálfstæðisbaráttuna, vinstrimennirnir við herstöðvarandstöðuna og frjálshyggjumennirnir við þorskastríðið. Og kemur auðvitað í ljós að þetta er allt sama orðræðan með afbrigðum – friðarboðskapur SHA var lengi vel merktur stækri þjóðrembu. Og allir hafa þeir ort eitthvað um nauðgun fjallkonunnar, þessir hópar.

Skrifum söguna sjálf, segja þau Sólveig Anna, Halldór Benjamín og Ólafur Ragnar í myndbandi. Og koma upp um þjóðhverfa rörsýnina. „Við sjálf“ sem eigum að „skrifa söguna“ er nefnilega bara fólkið á þessum kletti. Sólveig Anna skilgreinir „okkur sjálf“ sem skjólstæðinga hennar og skjólstæðinga Halldórs Benjamíns – ekki sem „verkamenn“ eða „vinstrimenn“ þvert á landamæri heldur sem Íslendinga. Þvert á stéttir, greinilega. Ef maður er bara tilbúinn til að vera alþjóðasinni á einhverjum Ísland über alles forsendum þá er maður ekki neinn alþjóðasinni nema í kjaftinum, þá er maður bara – svo ég vitni í þjóðskáldið – torfbær í jakkafötum.

Stærstu rökin fyrir því að segja nei á morgun – ekki að ég vilji hvetja neinn til að gera slíkt – eru þau að ef að niðurstaðan verður já þá mun fjármagnið sem smákóngar þessa lands létu í baráttuna núna, að ekki sé neitt minnst á ástríðuna og hamslausan popúlisma, blikna í samanburði við það sem lagt verður á vogarskálarnar til þess að TRYGGJA að það verði ekki kosið já næst, þegar samningurinn er á borðinu. Einhver benti mér einhvern tíma á að það hefði ekkert konungsríki verið aflagt í veröldinni öðruvísi en að aðallinn hefði bókstaflega verið afhausaður – og líklega gildir hið sama um smákóngaríkin. Kóngarnir ráða þessu með einum eða öðrum hætti – kaupa sér þær niðurstöður sem þeim hugnast – við hin erum bara þegnar í þessu ríki.

En sem sagt. Það er fallegur dagur og það verður ekki frá mér tekið. Ég er að fara ´í tónleikaferðalag. Ég ætla að borða á veitingastað, spila í félagsheimili og sofa á hóteli og svo á morgun – þegar það verður vonandi jafn fallegt – ætla ég að keyra heim að kjósa.

Sennilega hefur aldrei í mannkynssögunni verið tekið jafn mikið af ljósmyndum. Ég var að taka til í tölvunni minni og ljósmyndasafnið – sem er að mestu geymt í einhverju skýi – telur yfir 30 þúsund myndir. Elstu myndirnar eru varla nema 19 ára – við Nadja ´áttum 19 ára brúðkaupsafmæli í gær og það var einmitt í brúðkaupsgjöf sem við fengum fyrstu stafrænu myndavélina (ef frá er talin „ókeypis“ vél sem ég fékk með DV áskriftarpakka nokkrum árum fyrr – hún tók hræðilegar myndir en kannski eru einhverjar þeirra þarna, og svo hef ég tekið myndir af fáeinum gömlum myndum, og þá eru upprunalegu prentuðu myndirnar eldri, yfirleitt frá æsku minni, en flækjum þetta ekki um of).

Ég fór nú samt ekki að hugsa um þetta vegna myndasafnsins heldur var ég eitthvað að velta fyrir mér fýsískum myndum. Hér á skrifstofunni liggur á borði ljósmynd sem Einar Falur tók af mér í vor (h´ún er reyndar mjög vetrarleg) – fjarska falleg mynd en hún er af mér og hún er svolítið stór. Frammi á gangi er svo málverk af mér sem Snorri Ásmundsson málaði fyrir nokkrum árum og á bakvið skrifborðið mitt – out of sight – er annað málverk af mér sem Óskabörn ógæfunnar gáfu mér þegar ég gaf út Óratorrek. Í svona skopmyndastíl. Svo er mynd af mér á Náttúrulögmálaplakati sem hangir á dyrunum og póstkort sem eitthvert útlenskt festival gerði einhvern tíma með ljósmynd sem Baldur Páll vinur minn t´ók þegar ég var að gefa út Plokkfiskbókina – ég er með stærðarinnar lúðu í höndunum. Það er ljósmynd á horni eins bókaskápsins af mér, Steinari Braga og Hauki Má á knæpu einhvers staðar, ljósmyndakassamynd af okkur Hauki í Berlín fyrir 100 árum og plakat með mynd af meðlimum hljómsveitarinnar Quartet de Goudron (mér, Aram, Tuma Torfa og Guðrúnu Hrafnhildi),

Litlu myndirnar gera mig ekki sjálfsmeðvitaðan en stóru myndirnar gera það – og það sem skilur þær að er ekki bara stærðin heldur það að þær tengjast engu öðru, beinlínis, þetta eru sjálfstæð listaverk og þau eru af mér. Bara mér. Og þá langar mig eiginlega bara að fela þau. Samt finnst mér þetta allt fr´ábær verk, vel að merkja, æðislegar myndir, og ég myndi alls ekki vilja að þau hyrfu fyrir fullt og allt.

Ég hef einu sinni tekið allt niður af veggjunum og hillunum sem tengdist sjálfum mér. Viðurkenningar og verðlaun, kápumyndir og plaköt. Og stungið því þar sem enginn sér. En svo fannst mér eitthvað bæði þvingað og ljótt við að fela það – einsog ég skammaðist mín fyrir sjálfan mig og þá hengdi ég það aftur upp.

Það sem tengist mér ekki hérna – eða ekki iðnaðarmanninum EÖN – tengist börnunum mínum, myndir og handverk, eða James Joyce. Mest af plássinu fer samt undir bækur, þetta er ekki stór skrifstofa en hér eru sjö þétt pakkaðir bókaskápar, og fer mest fyrir ljóðabókasafninu. Ég geymi engar skáldsögur hérna, það er allt heima, en auk ljóðabóka eru tímarit, alls kyns bókmenntafræði, leikrit, pólitík, heimspeki, sérstakar hillur undir efni sem tengist Náttúrulögmálunum, Illsku eða Hans Blævi (sem eru þær bóka minna sem kröfðust mestrar rannsóknarvinnu), gömul skjöl, dagbækur. Borð með prentara, skrifborð með borðtölvu og plássi fyrir pappíra, fartölvu, orðabækur, kaffivél, upptökutæki og drasl, púlt með annarri borðtölvu (eldgömlum hlunki sem ég keypti fyrir 10 þ – þetta er hálfgerð ritvél, ef ég ætti almennilega ritvél væri hún þarna) – púltið stendur á fjalli af pappakössum sem innihalda ýmist eintök af mínum eigin bókum eða gamla pappíra. Sófastóll og skemill. Fataprestur með gömlum höttum og lopapeysu þegar mér verður kalt. Það eru tveir gluggar – annar veit inn í gamla upptökustúdíóið hérna (hér var RÚV einu sinni með aðsetur) og fyrir honum er risastór Óratorreksfáni en hinn veit út, það er tré fyrir glugganum en skammt norðan við tréð er veröndin hjá Heimabyggð, sem gerir það að verkum að á sumrin er ég bæði með gluggatjöldin dregin fyrir og gluggann lokaðan – hér er aldrei eins myrkt og þunglyndislegt og á sumrin.

En ég ætlaði ekki að segja allt þetta. Það bara gerðist. Það sem ég ætlaði að segja var eitthvað um stafrænu myndirnar – það hafa aldrei verið teknar jafn margar ljósmyndir og í dag en samt eru þær eiginlega ekki til, eða ekki í til í sama skilningi og ljósmyndir voru til áður, fýsískar ljósmyndir, og fýsísku ljósmyndirnar eru eiginlega magnaðri fyrir vikið – göldróttari, jafnvel ´ógnvænlegri. Ljósmyndir á netinu eru eiginlega líkari spegli í því að þegar maður skrollar frá þeim – gengur í burtu – hætta þær að vera til, bara púff. Maður horfir aldrei á þær nema þegar maður ætlar að gera það (hér mætti ræða sjálfsstjórn og frjálsan vilja en við látum það vera). Ég er miklu spéhræddari við þessar fýsísku myndir. Fljótlega eftir að Snorri málaði af mér málverkið lét ég mér vaxa mikið skegg, svo ég hætti að vera svona líkur manninum á myndinni, og fljótlega eftir að Einar Falur tók mynd af mér fúlskeggjuðum rakaði ég það af mér – svo ég væri ekki svona líkur manninum á myndinni.

Ég hef óljósa hugmynd um „frumbyggjar“ hafi ekki viljað láta taka af sér ljósmyndir því þær stælu úr manni sálinni. Ég veit ekki hvað þeim fannst um málverk. Eða hvaða frumbyggjar þetta voru – þetta er flökkusaga og sennilega var alltaf sagt „indíánar“ og sagan segir ábyggilega meira um hugmyndir okkar um „frumbyggja“ og „innfædda“ en hún segir um afstöðu einhverra tiltekinna þjóðflokka gagnvart ljósmyndum – og ég er svo sem ekki á því að sálinni úr mér hafi verið rænt en kannski var skorinn úr henni hluti, sem óx svo aftur, svona einsog lifrin (kannski er sálin í lifrinni). Og þá er hún önnur í dag, endurvaxin, komin lengra í lífinu – og hvað sem veldur fer sem sagt um nýju sálina dálítill hrollur þegar hún kemur auga á þá gömlu.

Það var þetta sem ég vildi segja.

Það er ákveðin framfarabugun í gangi hjá mér þessa dagana. Ég er smám saman að verða gamalmenni sem kann ekki á tæknina lengur. Í vetur lenti ég margsinnis í því að glata vinnu vegna þess að Pages hrundi án þess að sinna skyldubundinni auto-vistun – ég færði mig á endanum yfir í Ulysses (ritvinnsluforritið, altso) og OpenOffice – og í gær ætlaði ég að halda áfram vinnu við yfirlestur á Líkunum sem við grófum eftir Linu Wolff, sem ég var duglegur að sinna á ferðalaginu til Svíþjóðar og Osló – en tilfærslan úr fartölvu í borðtölvu með tilheyrandi skýjalausnum varð til þess að allar breytingar síðustu daga gufuðu upp. Og ég byrja því yfirlesturinn upp á nýtt. Þá hefur Starafugl kostað mig marga aukaþúsundkalla síðustu misseri vegna þess að það er alltaf verið að hakka hann – sniðmótið sem hann keyrir á er úrelt og það eru til lausnir sem gætu lagað þetta en ég kann ekki að framkvæma þær og þeir sem gætu aðstoðað mig eru uppteknir. Og svo er hún hökkuð aftur og þá borga ég hýsingaraðilanum fyrir að færa inn bakköpp.

Ég keypti mér n´ýjan síma í Leifsstöð. Gamli var orðinn sjö ára gamall og hættur að geta gert flest sem ég vildi að hann gerði og rafhlaðan entist ekki fram yfir hádegi. En þetta boðar auðvitað ekki gott fyrir mann sem tæknin hefur gert að óvini sínum og guð veit hvernig ég borga hann. Mjög glæsilegur sími samt, ógurlegt tæki, hugsanlega getur hann allt milli himins og jarðar en í mínum höndum verður hann áreiðanlega bara til þess að valda óskunda.

Einsog kom fram í tekjublaðinu er ég ekki jafn fjáður og einhver gæti haldið. Ekki jafn fjáður og ég myndi vilja. Ég er heldur ekki jafn frægur og ég myndi vilja. Hugsanlega fer þetta tvennt saman. Ef mér tækist að koma Náttúrulögmálunum út víðar en á Íslandi og í Svíþjóð – að ekki sé minnst á allar hinar bækurnar mínar – þá yrði ég fljótt ríkur, hugsa ég. Og frægur. Og furðulegt nokk – hafandi talsvert verið gefinn út erlendis áður – þá veit ég ekki hvernig ég á að bera mig að. Ég er með réttindaskrifstofu en þaðan er aldrei neitt að frétta.

Það hefur ekkert verið gefið út eftir mig í Þ´ýskalandi frá því Illska kom 2014. Alls ekkert á ensku, norsku eða finnsku. Frakkarnir fúlsuðu við Náttúrulögmálunum – og Spánverjarnir sögðust myndu skoða málið þegar frakkarnir væru búnir að taka við sér. Ég held að þetta – hvað sem maður kallar það, hégóma, beiskju, framaþrá – sé mér almennt til trafala og tefji mig við vinnu, hamli innblæstri eða vinnuþrá eða hvað maður kallar það, en ég veit ekki hvort það er beinlínis það sjálft eða skömmin yfir því að þetta skipti mig máli. Eða bara tíminn sem fer í að velta því fyrir sér hvort sé hvað og hvað valdi. Lamandi skortur á sjálfstrausti – loddaralíðan – miðaldurskrísa – listinn er langur, það er margt sem getur verið að einum manni. Kannski er ég bara þurrausinn. Vígamóður. Ég held ég þurfi bara að semja frið við að það sé svona sem mér líði og leyfa mótsögnunum bara að vera.

Ég er líka svolítið að verða einsog biluð plata. Með þetta, altso. Af öllum þeim greiningum sem ég hugsa að séu í boði þessa dagana er sú sem mest hefur kitlað mig þetta með árátturöskunina – ég sjálfgreini mig samt ekki neitt og myndi alls ekki vilja gera neitt í henni því einsog Tom söng um árið þá er hægara sagt en gert að særa úr sér djöflana án þess að hrekja englana á brott með þeim (hann dró reyndar í land með þetta – orti þetta til að réttlæta í sér alkahólismann).

Ég sat úti í Åmål daginn eftir festivalið og var að vorkenna mér eitthvað í dagbókina – ég var sennilega að hugsa að nú fækki þeim utanlandsferðunum á vegum bókmenntanna, allt sé að fjara út, ekkert bókað, það dragi sífellt úr tekjum í ofanálag svo nú sé fólk farið að hía á mig í tekjublaðinu, sic transit gloria eöndi – og þá kom til mín kona, bankaði í öxlina á mér þar sem ég sat og var að skrifa og borða jógúrt, til þess að segja mér að Náttúrulögmálin væri uppáhalds bókin hennar og hún hefði keypt mörg eintök til að gefa öðrum og ætlaði að halda því ´áfram. Og þá leið mér auðvitað einsog fífli og var það vel verðskuldað. Því auðvitað er höfundur sem hefur snert við fólki ekki vanmetinn og það á enginn kröfu á að fást útgefinn á öllum heimsins tungumálum. Og það eru til betri höfundar en ég sem enginn lítur við.

Náttúrulögmálin er samt sennilega besta bókin mín. Og á skilið að koma út víðar. Og samt þarf ég að skilja almennilega við hana til þess að geta skrifað það sem ég er að skrifa núna – þarf að losna við hana úr hjartanu og huganum – og það er ósamræmanlegt því að vilja halda henni á floti því enginn maður þjónar tveimur herrum svo vel sé.

Stundum finnst mér Íslendingar svo miklir afglapar að ég óttast hvað verði um Evrópusambandið þegar og ef við göngum í það. Ég yrði bara ekkert hissa þótt okkur tækist einhvern veginn að sannfæra Brussel um að íslenska vaxtaleiðin væri best, það væri betra að útgerðirnar gætu selt sjálfum sér fiskinn úr sjónum og eiginlega sé líka best ef bananarnir séu misbognir (var það ekki eitthvað? gömul flökkusaga?). Og öllum raftækjum fylgi sérhæfð hleðslusnúra sem er breytt á hálfsárs fresti. Það sé best að Þorsteinn í Samherja eigi fiskinn.

En svo man ég að það eru afglapar alls staðar.

Ég er fremur jákvæður í garð þessa alls annars. Og mér er lífsins ómögulegt að taka afstöðu gegn ESB á þeirri forsendu að þar ráði kapítalið lögum og lofum – aðallega af því að í því er fólgin sá firrti blekkingarleikur að kapítalið ráði ekki lögum og lofum hér. Kapítalið ræður öllu alls staðar. Að ganga í ESB er ekki bara að ganga inn í evrópsk kapítal – og verða undir hælnum á evrópskum iðjuhöldum frekar en bara íslenskum – heldur líka að ganga í evrópska alþýðu. Alþýðan ætti alltaf að kjósa gegn landamærum þar sem hún getur því þau eru fyrst og fremst vopn gegn henni – og já ég veit að það eru landamæri á Evrópu og já ég veit þeirra er gætt af óforsvaranlegri hörku. Það er bara ekkert sem skilur Ísland frá Evrópu. Og vilji ég ganga í Evrópu geri ég það ekki vegna þess að ég horfi á stefnuna einsog hún er í augnablikinu – heldur einhverja hugsjón um samstöðu og að við getum haldið eitthvað lengra. Eitthvað prinsipp sem snýr bara að þessu – vil ég vera í sambandi með evrópskum þjóðum. Eða bara öðrum þjóðum. Eða vil ég vera eyland.

Annars hef ég það eftir ónefndum góðvini mínum sem á ónefndan góðvin á góðum stað í evrópskri utanríkisþjónustu að sambandinu liggi á að fá inn vestur Evrópuþjóðirnar einfaldlega sambandsins vegna – til þess að rétta af ákveðin lýðræðishalla sem myndast af stækkun sambandsins til austurs og því að missa út Bretlandseyjar. Og að því liggi líka á að fá norðmenn inn – og það sé vel hugsanlegt að samningaviðræðurnar við Ísland verði í og með merkjasendingar til Noregs um hvað þau geti fengið út úr aðild.

Ég hef líka takmarkaðan áhuga á því hvað Ísland getur grætt á því að ganga í ESB – þótt ég trúi því líka að það sé ýmislegt. Ég held það sé miklu mikilvægara hvað við getum lagt af mörkum. Við eru ein ríkasta þjóð í heimi – við ættum ekki alltaf að hugsa bara um leiðir til þess að geta orðið ríkari.

Annars hef ég verið á flakki inn og út úr ESB síðustu daga. Ísland, Osló, Åmål, Osló. Það var frekar jafnt þangað til að ég fékk mjög gott hreindýrawrap á The Hunter á Gardermoen, hvað allir ferðalangar athugi – máltíð ferðarinnar, ótrúlega gott. Stadshotellet í Åmål var betra en Xpress Comfort í Osló og bæði voru miklu betri en Aurora við flugvöllinn í KEF – sem var líka sjúúúúúúúklega dýrt og ekki bara út af sólmyrkvanum (en líka hans vegna). Íslendingar eru og verða heimsmeistarar í peningaplokki – að gefa manni lítið fyrir peningana (verst er samt flugrútan hans Bjarna Ben – það er ekkert jafn ósæmilegt sjálfstæðri þjóð og að hafa ekki á 80 árum getað komið okkur upp sæmilegri flugrútu, sem kostar ekki handlegg og fótlegg og sem gengur á föstum tímum og sem er ekki einsog sardínudós af því sætin eru svo nálægt hvert öðru, þetta er ógeð).

Það var köntrí í Åmål. Rokktónlist og dub í Osló. Ibsen í Osló og Monica Fagerholm í Åmål. Það er dýrara í Osló – en manni finnst maður líka fá eitthvað fyrir peninginn. Bókabúðirnar í Osló – a.m.k. Norli og Norlis Antikvariat á Universitetsgatan – eru einsog að vera í einhverjum draumi. Það er ALLT til í Norli. Líka sænsku og dönsku bækurnar og risahillur af nýjum frönskum, þýskum, ítölskum – uppstillingar á Medici verðlaunahöfum og listi Booker tilnefndra uppi á vegg og ALLT til. Norskar bækur eru til langt aftur í tímann – ekki bara ein og ein úr síðasta jólabókaflóði, krimmarnir og það litla sem endaði í kilju.

Ég fór á Ibsensafnið. Hann var með risastórt málverk af August Strindberg á skrifstofunni sinni. Sem væri ekki í frásögur færandi nema vegna þess að hann fyrirleit Strindberg. Hann sagði að sér liði ágætlega með þennan „geðsjúkling“ horfandi yfir öxlina á sér.

Annars eru norðmenn áberandi ríkir. Það talsverð svona post-world tilfinning sem fylgir því að ganga (ég skokkaði) eftir Akers bryggju og út á Tjuvholmen. Þannig leið mér fyrir 20 árum þegar ég kom fyrst á Söder í Stokkhólmi (í dag finnst mér söder sjónarmun meira normal) – einsog allir væru dálítið lífrænni en annað fólk, dálítið ríkari, dálítið mýkri, í dálítið nýrri fötum, hollustulegri og hedónískari í senn. Allt svo fullkomið. Það er óþægilegt að ganga síðan í flasið á betlara augnabliki síðar en það er ekki bara misskiptingin sem er óþægileg við svona lagað – það er eitthvað beinlínis veruleikafirrt, eitthvað rangt, alveg jafnt þótt þetta væri í sósíalískri útópíu og það væru engir betlarar og engir ofsaríkir. Ég skrifaði um þetta í dagbókina í gær, margar síður, en komst samt ekki að neinni niðurstöðu – nema að það væri ósanngjarnt af mér að ætlast til þess að það væru óhreinindi, óþægindi, þjáning jafnvel, í heiminum, en mér þætti ég alltaf við það að kæfast þegar það vantaði skítinn og erfiðið og sársaukann. Einsog sjálf hamingjan yrði alltíeinu marklaus. Verðlaus. Ófrjó.

Svona er þetta ekki í Evrópusambandinu.

Djók.

ps. Ég keypti norskan Ulysses í tveimur bindum, útgáfu frá 1993; Finnegans likvaka, sænska þýðingu sem er ný (í Noregi, af því þeir eru fáránlega góðir í öllu), smásagnasöfn eftir Thomas Espedal og Gunnhild Øyehaug og Dei døde eftir Joyce í þýðingu Jons Fosse.

*Þetta er ekki vísun í Jón Kalman, sem er þó vinsæll hér í bókabúðum einsog Hallgrímur og Auður Ava og Stínu Eiríks sá ég líka á góðum stað – Himmel og helvete er norsk kvikmynd frá 1969 um tvo unglinga sem prófa að kaupa hass af skósvertumáluðum norðmanni (sem á að vera pakistani) og sirka þremur vikum seinna er hann farinn að lemja hana svo hún selji sig fyrir meira dópi. Mig minnir að þau hendi sér bæði út um glugga í viku fjögur. Þetta er almennt álitinn ein versta kvikmynd sem Norðmenn hafa gert – og var höfð til sönnunar, af norskri vinkonu minni upp úr aldamótum, þess að norðmenn væru með öllu óhæfir til kvikmyndagerðar og gott ef ekki lista almennt, með hugsanlegri undantekningu fyrir Hamsun.

Það er svo undarlegt að þegar ég skulda ríkinu peninga greiði ég vexti þegar ég svo skila mínu, en þegar ríkið dregur það dögum saman að borga mér laun þá fylgja því engir vextir.

Í annað skiptið í ár er sem sagt eitthvað rugl á bókhaldskerfinu og því hefur enginn fengið greidd listamannalaun í þessu landi (það best ég veit). „Verður vonandi komið í lag fyrir helgi“. Og hefðum þó öll eðlilega átt að fá greitt fyrir síðustu helgi. Ég lifi einsog aðrir í mínum geira frá einum launatékka til þess næsta en er þó ekki jafn illa staddur og einhvern tíma í lífinu að það sé líka allt annað í botni – fyrir kannski 15 árum hefði ég verið farinn að slá einhvern um lán fyrir mat. En ég er augljóslega ekki búinn að borga af lánunum – nú eða borga skattinn.

Annars er haft fyrir satt að þar sem saman komi fleiri en einn andans maður – einsog t.d. hér á þessu kúltíveraða bloggi – sé fljótt farið að tala um peninga. En þar sem aurasálirnar komi saman – að loknum gróða, í góðu grilli – sé farið að tala um bækur. Það er samt ábyggilega bara Jordan Peterson.

Ég átti 24 ára útgáfuafmæli í vikunni. Annað hvort 1. eða 2. ágúst 2002 komu Heimsendapestir út hjá Nýhil. Verandi 48 ára er þetta þá hálf ævin sem er undir. Hvort henni var vel varið verður einhver annar að dæma um. Á næsta ári er þetta sem sagt aldarfjórðungur og varla nema í allra besta falli annar slíkur eftir – og væntanlega (ef litið er til tölfræðinnar) ekki nema 1/3 bókanna. Upp úr þrítugu hélt ég því fram að nær allir rithöfundar skrifuðu sínar bestu bækur á bilinu 35-55. Ég held að helstu undantekningarnar séu höfundar sem annað hvort byrja seint eða hætta snemma – en þetta er vel að merka mjög ábyrgðarlaust gisk allt saman og byggðist sennilega á sínum tíma á einhverri tilfinningu fyrir því að ég væri enn að bíða eftir sjálfum mér, og jafnvel að sýna mér þolinmæði, hvetja mig áfram.

Mig langar að gefa út ljóðasafn á næsta ári. Heildarsafn sem sagt. Er það ekki ágæt leið til þess að fagna 25 árum in business? Það er auðvitað engin eftirspurn eftir slíku frekar en öðrum ljóðabókum – og þetta er mjög „sundurlaust“ safn, svona fagurfræðilega, mikið af mjög skrítnu framúrstefnudóti í bland við alls óskylda rómantík og pólitískar yfirlýsingar, tækifærisljóð og einkabrandara. Og kannski er engin ástæða nema í besta falli sagnfræðileg að hafa þetta collected frekar en selected – tilraunaljóð eru eðli málsins samkvæmt oft misheppnaðar tilraunir og æskuljóð eru æskuljóð og þessi þroski sem kemur með árunum er nú ekki beinlínis alltaf þokkafullur. Ú á fasismann – á það heima þarna? Sumt af því er bara mjög léleg grafísk hönnun, frekar en myndljóð, svona eftirá að hyggja. Handsprengja í morgunsárið eða önnur samstarfsverkefni? Ástarljóð og afmæliskvæði? Flarf á ensku? Þýðingavélafikt frá upphafi aldarinnar? Hljóðaljóð – collage einsog Úr órum Tobba sem er eiginlega vonlaust á prenti? Ég óttast bara að færi ég að skera niður myndi ég á endanum komast að þeirri niðurstöðu að þetta sé allt jafn ómerkilegt. Að í stað þess að segja alltaf færri og færri orð, færi ég að fjarlægja fleiri og fleiri orð – væta í púðrinu – og til hvers væri maður þá að þessu (nú er ég alveg korter í að segja ykkur bara að eiga þennan helvítis tjakk).

Annars er einhver luðra í mér. Það stendur vonandi til bóta.