Fjallabaksleiðin

Ég ætlaði að vera voða duglegur við að dokumentera Goranovo proljeće – ljóðahátíðina Vor Gorans, sem kennd er við ljóðskáldið og andófsmanninn Ivan Goran Kovacic. En um leið og sjálf hátíðin hófst og ég hitti hin skáldin gafst fjarska lítill tími til annars en að sinna henni, hátíðinni og nýjum og gömlum vinum. Ég hitti þarna góðkunningja einsog Jenny Tunedal og kynntist betur fólki sem ég hafði hitt áður, einsog Ainu Villanger, Monicu Aasprong, Svetlönu Carstean og Söru Hallström (sem var m.a.s. með á fyrsta Nýhiltúrnum 2003), og hitti svo í fyrsta sinn stóran hóp skálda frá Slóveníu, Króatíu, Makedóníu, Danmörku, Sápmi, Bandaríkjunum, Haiti, Ungverjalandi og Póllandi. Það væri ekki orðum aukið að segja að með okkur öllum hafi tekist nokkrir kærleikar þar sem við sátum saman nánast sleitulaust í þrjá sólarhringa – keyrðum um Króatíu, lásum upp og ræddum allt milli himins og jarðar. Ég vil ekki hljóma einsog einhver vanviti en stemningin var göldrum líkust. Ég held ég telji þetta fólk óhræddur til vina minna héðan í frá, líka þá sem ég var að hitta í fyrsta sinn.

Meðal þess sem gerðist á hátíðinni var að veitt voru verðlaun – Krans Gorans – sem féllu í skaut hins áttræða Milko Valents. Hann var með okkur fyrstu dagana, pöddufullur og afar skrautlegur í öllu tilliti, meig yfirleitt bara þar sem hann stóð, var klæddur einsog tvítugur hipphoppari og fór mjög í taugarnar á öllum sem skildu króatísku – við okkur hin sagði hann mest „hello, baby“ og „wow!“ Eftir að búið var að afhenda honum kransinn í fæðingarbæ Gorans, Lukovdol, var honum keyrt aftur til Zagreb – enda varla mönnum sinnandi, einsog heitir. Nú áðan rak ég svo augun í fr´éttir þess efnis að hann hefði verið sviptur kransinum eftir að í ljós komu einhver ummæli hans um pedófíliu, sem hann er víst ekki alveg mótfallinn. Hin verðlaun hátíðarinnar, sem eru ætluð byrjendum, féllu í skaut Körlu Kostadinovski, sem er auk þess að vera ljóðskáld hinsegin aktífisti, og féllu þau í öllu betri jarðveg.

Það kom út bók eftir mig tengd hátíðinni – með völdum ljóðum í þýðingu Dariu Lazic. Það var ekki lítið skemmtilegt.

Á lokakvöldinu lék svo tónlistarkonan Iva Bobanovic – ég veit ekki hvort þetta myndband hérna að neðan gerir henni réttlát skil, en tilfinning allra viðstaddra var eitthvað á þá leið að hér færi tónlist sem væri framúrskarandi á einhvern máta sem maður yrði ekki vitni að á hverjum degi. Einsog að sjá Bob Dylan 1963, hugsaði maður, en kannski var það líka vegna þess að hún leit líka svolítið út einsog Bob, í leðurjakka og gallabuxum með hárið út í loftið (hún er minna lík honum í þessu myndbandi).

Heimferðin var svolítið svakaleg. Ég lufsaðist óþarflega seint heim úr lokapartíinu – en hver veit svo sem hvað er þarft í þeim efnum, ekki skorti gleðina allavega – við komum upp á hótel klukkan fjögur og fimm okkar hittumst svo aftur í lobbíinu klukkan sex. Við vorum búin að panta Bolt-bíl en hann hringsólaði bara eitthvað í kringum okkur og lét sig svo hverfa (kannski vegna þess að hann áttaði sig á því að hann var ekki með pláss fyrir fimm farþega – sem var þó það sem við höfðum pantað). Við köstuðum okkur í tvo leigubíla – sem reyndust kosta mjög misháa upphæð (og ég lenti í því að greiða þann dýrasta).

Fyrri flugvélin, sem flaug frá Zagreb til Amsterdam, var hálfgerð sardínudós. Mér líður aldrei sérstaklega vel í flugvélum en þessi var óvenju smágerð – en mér tókst nú samt að loka augunum aðeins. Í Amsterdam reyndist takkasíminn minn batteríislaus og Schipholnetið óvirkt – ég margreyndi í alls kyns tækjum áður en ég gaf mig og setti SIM-kortið yfir í snjallsímann, meðal annars til þess að geta athugað með veður á Íslandi, beðið um aukasólarhring til þess að skila Lestarpistli vikunnar (sem ég tók upp áðan og sendi), panta hótelherbergi á Hraunsnefi (fyrst ég kæmist ekki heim vegna veðurs) og láta Nödju vita.

Í seinni flugvélinni lenti ég – sem er svo ofvaxinn á langveginn – við hliðina á manni sem var mjög ofvaxinn á breiðveginn. Einn flugþjónanna sá aumur á mér og flutti mig að neyðarútgangi, sem var vægast sagt vel þegið, og bætti mér nokkuð upp að þegar matarvagninn kom til mín reyndist hann tómur að frátöldu nammi og gosi. Ég horfði á Many Saints of Newark – myndina um æsku Tonys Sopranos – með engu hljóði. Hún var ekki nógu góð, a.m.k. ekki svona hljóðlaus.

Ég hafði gist á hóteli uppi á Ásbrú áður en ég fór út – og hafði þá vel að merkja komið til borgarinnar degi snemma vegna ófærðar. Þegar ég beið eftir töskunni minni í Keflavík var ég eiginlega alveg viss um að hún kæmi ekki, af þeirri ástæðu einni að ég hafði asnast til þess að skilja bíllykilinn eftir í henni. Og var talsvert létt þegar hún birtist. Ég barðist í gegnum stórhríðina og fann mér leigubíl á vegum indæls rúmensks manns – sem var að hlusta á viðtal við norska konu á Lindinni, hún talaði á norsku en maður þýddi jafn óðum það sem hún sagði, en varla hefur þetta verið skemmtilegt fyrir leigubílstjórann sem talaði hvorki íslensku né norsku (en hefur líklega annað hvort verið í svona góðu sambandið við drottinn eða að reyna að læra íslensku og ekki áttað sig á því að þetta var mestmegnis norska). Hvað um það, eftir um fimm mínútna akstur keyrði aumingjans rúmeninn aftan á einhvern smábíl í kafaldinu – og þar sátum við fastir í svona þrjú korter, meðan ég beið eftir nýjum leigubíl og hann var að vesenast með lögreglu og sjúkraliðum og konunni í smábílnum.

Konan sem keyrði mig upp á Ásbrú sagðist ekki viss um að ég kæmist alla leið að Hraunsnefi, sem liggur nálægt Bifröst. Ég er nú mjög vanur því að keyra í alls kyns kófi og lofaði því bara að fara varlega. Svo ég lagði bara í hann. Það var svona heldur blint á Reykjanesbrautinni en skánaði þegar til borgarinnar kom, versnaði svo aftur eftir að komið var í gegnum Mosfellsbæ. Þar lækkaði ég hraðann og setti á hazardljósin. Aðstæður voru í sjálfu sér ekkert spes en ég hef þó séð það talsvert svartara uppi á heiðum og hafði minni áhyggjur af sjálfum mér en bílunum í kringum mig (sem ég hafði mismikla trú á). Þegar kom að Hvalfjarðargöngum reyndust þau lokuð vegna bílslyss. Ég veit ekki hvað ég sat þar lengi í bílnum – eitthvað rúmlega hálftíma grunar mig. Þá birtist sjúkrabíll á þeytispani út og svo opnuðust göngin aftur. Aðstæður hinumegin við voru svipaðar – fjúk og frekar blint. Ég las að það væri hálka en ég fann það ekki mikið sjálfur. Né heldur fannst mér átakanlega hvasst og ekkert í líkingu við það sem var búið að lofa. Það var helst að lausamjöllin byrgði manni sýn. Fljótlega eftir Laxárbakka hægði svo mjög á umferðinni sem stoppaði svo alveg. Tók aftur af stað í augnablik. Stoppaði. Mjakaðist og stoppaði svo fyrir fullt og allt. Einmitt þar sem hún stoppaði fyrir rest var bíll fastur úti í kanti – það höfðu greinilega nokkrir farið út af hér og þar – og þrír menn að reyna að losa hann, sem hafðist fyrir rest. Hann kom sér fyrir fyrir framan mig en sneri svo við skömmu síðar og hélt aftur suður. Einn og einn stakk sér svo út úr röðinni og hvarf í norðurátt. Ég leit á fréttir og þar stóð að vörubíll þveraði veginn einhvers staðar undir Hafnarfjalli. Fyrir rest – líklega upp úr níu – kom björgunarsveitarmaður og tilkynnti mér að vegurinn yrði sennilega lokaður í að minnsta kosti fjóra klukkutíma í viðbót.

Ég sneri við og keyrði út á Laxárbakka. Þar voru björgunarsveitarmenn að koma fyrir einhvers konar neyðarmiðstöð – sumt af fólkinu ætlaði að gista, aðrir bara að bíða – og af ummælum fólks að dæma var ástandið kannski ekki einsog það var vegna færðarinnar (sem ég upplifði aldrei sem hræðilega, þótt hún væri slæm) heldur vegna þess að of mikið af fólki var of illa búið og of óvant því að keyra við þessar aðstæður. Það segir sig eiginlega sjálft að þeir sem fara af stað í svona veðri eru annað hvort bæði vanir og vel búnir – eða bara fábjánar. Og það þarf ekkert ægilega marga fábjána til þess að stoppa umferðina. Mig grunaði að megnið af því fólki sem hafði ekki þolinmæði til þess að bíða þegar umferðin var stopp væri nú sjálft ástæðan fyrir því að við hin komumst ekki leiðarinnar (enda skal ég alveg fullyrða, af mikill reynslu af akstri við vondar aðstæður, að það sem kemur manni í gegnum þær er þolinmæði – að nenna að keyra nógu hægt, eða sitja af sér hríð í augnablik frekar en að ryðjast bara áfram).

Hvað um það. Á Laxárbakka voru bara laus fjölskylduherbergi og fjölskyldur að bíða í röðinni fyrir aftan mig svo ég lét mig hafa það að keyra í bæinn – kom við á Dominos og pantaði herbergi á ódýrasta hótelinu sem ég fann á booking.com. Þegar þangað var komið – á Hótel Ösku – kannaðist ég við mig og mundi að þetta var sjálf-tékk-in hótel. Til þess að bæta gráu ofan á svart höfðu þau svo ekki sent mér neinn kóða til þess að komast inn heldur bara tölvupóst þar sem ég var krafinn um ljósmynd af passanum mínum og kreditkorti og ég upplýstur um að ég fengi sendann kóðann sólarhring áður en ég kæmi. Þegar ég gisti þarna áður hafði lásinn á herberginu mínu hætt að virka sem skyldi og ég þurft að hringja til að fá nýjan kóða og þá hafði ég líka þurft að senda mynd af passanum. Ég sendi strax tölvupóst og minnti á að þau væru með mynd af passanum mínum og reyndi svo að hringja. Í þrígang slitnaði – ég er þá við dyrnar (þar sem símanúmerið var skrifað) með eina tösku á öxlinni, aðra á hjólum, pizzakassa í höndunum og síma undir öxlinni í stórhríð. Og búinn að vera að ferðast frá því klukkan 5 að íslenskum tíma eftir tveggja tíma svefn. Eftir þriðju hringinguna íhugaði ég að finna mér bara nýtt hótelherbergi – og vera þá með þrjú á leigu, þessa dýru nótt – en ákvað að reyna einu sinni í viðbót. Þegar konan svaraði loksins í símann var ég næstum farinn að grenja, næstum farinn að öskra – hún leiðbeindi mér í nokkra hringi í kringum húsið, að því er virðist óviss um hvar hún ætti að senda mig inn, og þegar ég var loksins kominn inn virkaði ekki kóðinn, sem hún hafði ekki virkjað, en hún virkjaði hann og þá virkaði hann. Ég át hálfa kalda pizzu og fór að sofa – lá steindauður í tíu tíma.

Um morguninn át ég restina af köldu pizzunni, drakk nescafé-duftið – setti útgáfu af þessari ferðasögu á facebook – og brunaði svo úr bænum. Veðrið var umtalsvert skárra. Ég stoppaði í Borgarnesi og fyllti á tankinn, keypti meira kaffi og beikonpulsu. Keyrði svo í Búðardal þar sem ég keypti enn meira kaffi og hélt áfram. Rétt eftir Búðardal kom ég aftan að einhverjum manni sem ég ætlaði að gefa fram úr en fannst bíllinn eitthvað taka illa við sér og mundi þá að það er svokölluð Sportstilling á honum, sem gerir hann liprari. Bíllinn minn er Outlander blendingur sem er að mörgu leyti mjög fínn – flestu leyti – en hefur þann hræðilega ókost að ef að rafmagnskútúrinn á honum klárast alveg birtast villuboð í mælaborðinu – Propulsion power reduced, og mynd af skjaldböku einsog til að hæðast að manni – og hann missir eiginlega allan kraft, í brekkum fer hann þá ekki upp fyrir 30 km/klst. Þetta gerist fyrst og fremst ef maður er að glanna upp brekkur í miklum kulda og það má auðveldlega koma í veg fyrir þetta með því að hafa bílinn stilltan þannig að hann spari rafmagnið. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að sportstillingin væri svona rafmagnsfrek – nánast undireins og ég ýtti á takkann hvarf það sem eftir var af rafmagninu á tankinum og bíllinn varð máttlaus.

Ég lullaði á 50 á jafnsléttu fram að Laugum í Sælingsdal, þar sem kemur lítil heiði sem ég veit ekki hvað heitir – þar ætlaði ég að snúa við og fara aftur í Búðardal til að hlaða. Leist ekkert á að þurfa að fara yfir Þröskulda á kraftlausum bíl. Ég keyrði út í kant og gúglaði hleðslustöðvar í Búðardal, lagði svo af stað (svolítið óviss hvort ég gæti hlaðið þar – lenti einhvern tíma í vandræðum í hleðslustöð sem virkaði ekki) – fannst bíllinn allur liprari og sneri aftur við, til þess eins að fara yfir litlu heiðina á 30. Lét mig dreyma um að bíllinn myndi hlaða eitthvað inn á sig á niðurleiðinni og ég gæti þá sett á sparnaðarstillinguna og keyrt upp á Þröskulda einsog maður. En það gerðist ekki.

Það var mjög leiðinlegt að keyra upp á Þröskulda. Heiðin er um 20 km löng – 10 upp og 10 niður – og ég vissi aldrei hvað myndi gerast ef það væri alltíeinu einhver snjór. Hvort ég myndi bara festast. En ég mjakaðist þetta – ég veit ekki hvort það skilur nokkur hvað 30 km/klst er hræðilega, hræðilega, hræðilega hægt. Eða hvernig það er að keyra bíl sem bara neitar að fara hraðar. En það var mjög blint á heiðinni og kannski hefði ég aldrei farið MIKLU hraðar, en ég hefði nú samt þegið 50 og að hafa möguleikann á smá afli.

En upp komst ég og á leiðinni niður safnaði ég meira að segja einu striki inn á rafmagnstankinn. Þegar ég kom til Hólmavíkur keyrði ég beint að hleðslustöðinni. Hlóð niður í appinu (SIM-kortið enn í snjallsímanum – snjallsímalaus er þetta ekki hægt). Setti inn kreditkortið mitt – lét taka 6000 krónu tryggingagjald af því – og startaði hleðslunni. Sem startaðist ekki. Ég reyndi aftur. Tók bílinn úr sambandi og reyndi í þriðja sinn. Hljóp inn af því ég var að míga í mig. Reyndi aftur. Fór í hanska af því ég var orðinn mjög loppinn (veðrið var enn hræðilegt – og ég enn í skyrtu og jakka sem hæfðu betur veðrinu í Zagreb). Setti inn hitt kortið mitt, reyndi aftur. Tók bílinn úr sambandi og setti aftur í samband og reyndi aftur. Og gafst upp.

Hér vil ég bara koma þeim skilaboðum áleiðis til hverrar þeirrar sálarlausu manneskju sem setti upp þetta rafhleðslusýstem að hún – eða einhver – útskýri fyrir mér hvers vegna ég þarf app og allt þetta vesen til þess að kaupa rafmagn þegar mér nægir að ýta kreditkortinu mínu í áttina að næstu bensíndælu til að greiða fyrir jarðaefnaeldsneyti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem ég lenti í þessum appvandræðum og verður áreiðanlega ekki í það síðasta heldur. Þetta er óskiljanleg þvæla.

Og það var einmitt það næsta sem ég gerði. Eftir kaffi og pylsu. Að kaupa mér bensín. Svo treysti ég á litla strikið sem ég hafði safnað á niðurleiðinni af Þröskuldum og brunaði svo áleiðis að óvini mínum Steingrími – þar sem ég hef æði oft brotist yfir í hræðilegustu veðrum, einu sinni farið í kollhnís á Suzuki Swift, einu sinni leitt bílalest yfir á sömu súkku (sem var ein í hjörð margra miklu stærri bíla til að vera bæði á negldum og fjórhjóladrifin) og einu sinni setið fastur í fullkominni blindhríð með Aram þriggja ára í aftursætinu. Þar var að venju versta færðin, en bíllinn var hættur að vera með leiðindi og ég komst vandræðalaust yfir.

Í Ísafirði (fyrsta firðinum í djúpinu, ekki bænum sem kemur ekki fyrren í Skutulsfirði) var blint yst en þegar innar var komið varð skyggnið mjög gott og hélst megnið af leiðinni sem eftir var. Ég var kominn heim klukkan sex. Heilsaði upp á Aino – við vorum á leiðinni á Rómeó og Júlíu í uppfærslu menntaskólans um kvöldið, áður en ég fór höfðum við tekið mikið Shakespeare-bíómynda fyllerí; en Nadja var á leiðinni í kvöldmatarboð á vegum vinnunnar. Sauð spagettí, át og fór í leikhús – sem var æði. Nadja kom heim rétt á eftir okkur og við spjölluðum í kannski 20 mínútur áður en ég fór að sofa – enda þurfti ég að vakna klukkan sex í morgun til þess að eiga séns á að skrifa allan Lestarpistilinn í dag.

Sem ég og gerði. Ég vaknaði klukkan sex og var farinn áður en nokkur annar fór á fætur. Í hádeginu hringdi Nadja. Þær Aino eiga flug til Svíþjóðar á laugardaginn til að heimsækja Aram. Og spáin er ekki alveg nógu góð. Á morgun er hún auðvitað handónýt en þær höfðu ætlað að keyra suður á föstudag og hún er bara ekki alveg nógu góð þá heldur. Nadja ráðfærði sig við sérfræðinga og ákvað að fara bara í dag. Ég kom heim, barði fáránlegt magn af ís úr hjólunum á bílnum, pakkaði Kommúnistaávarpinu sem pabbi gaf mér þegar ég var í menntaskóla fyrir Aram (sem var að ganga í Ung Vänster í Svíþjóð) og bað Aino að koma því til hans. Kvaddi mæðgurnar með knúsi. Kláraði pistilinn minn hálfheilalaus af þreytu, fór og fékk mér kebab og tók hann svo upp á skrifstofunni – svo ég geti sofið út á morgun.

Það er dæmigert fyrir landsbyggðaheimsborgarann að fara að heiman eldsnemma á mánudegi til þess að vera kominn á áfangastað á miðvikudagskvöldi. Þrír ferðadagar, takk fyrir og góða nótt.

Gerðist eitthvað í dag? Ég tók skutluna út á völl. Rakst á Auði Övu sem var að fara á bókamessuna í Leipzig. Borðaði morgunmat og skrifaði Aram mitt vikulega lettersbréf ásamt meðfylgjandi mixteipi. Horfði á Mjólkurbrautina eftir Luis Bunuel í fluginu til Frankfurt. Las svolítið í dagbókum Gombrowicz – sem eru endalausar, bókin er 800 síður með smáu letri, ég er að verða kominn fjórðung í gegnum þetta. Hann er misskemmtilegur og oft að tala um einhver pólsk málefni sem ég hef ekkert vit á og eru löngu, löngu liðin hjá (dagbækurnar voru birtar jafn óðum í dagblaði í Póllandi – þetta er eiginlega hálfgert prótóblogg). Það var gaman að lýsingum, sem ég las í dag, af matarboði hjá Bioy-Casares þar sem Borges var líka. Hann virðist fíla báða en það sem heillar hann við Argentínu er samt eitthvað annað – æskan – á meðan þeir kumpánar eru með hugann í París, finnst Gombrowicz, sjá ekki gæðin heima fyrir. Þeir séu of uppteknir af heimsborgaraskapnum, sem sé bara Parískur próvinsialismi. Raunar segir hann líka að það sé ekkert við Borges sem krefjist þess að hann sé argentínskur, hann væri alveg sami maðurinn í Montparnasse (Gombrowicz meinar það ekki sem hól, held ég). Svo eru þeir Virgilio Piñera – kúbaninn sem Kristín Svava hefur þýtt, Þunga eyjunnar – að berjast við að þýða saman Ferdydurke eftir Gombrowicz. Sem Gombrowicz segist ekki í neinu sambandi við lengur (sjö árum eftir útgáfu), þetta séu bara bókstafir. En eitthvað verði maður að hafa fyrir stafni.

Mjólkurbrautin var skemmtileg. Einsog Life of Brian fyrir gáfumenni. Mér fannst á textanum í endann að Bunuel hlyti að hafa hatað trúarbrögðin af mikilli ástríðu. Það var predikunartónn í honum. Samt fannst mér það ekkert endilega á meðan ég var að horfa á myndina. Það er margt líka fallegt í þessari trú allri saman. Einhver skáldskapur. Eitthvað ljóð.

Ég var sex tíma í Frankfurt. Ég hef aldrei vanið mig á að fara niður í bæ þegar ég ái svona lengi milli fluga. Myndi langa það á bakaleiðinni – þá fer ég í gegnum Amsterdam, sem ég hef aldrei séð og er mjög nálægt flugvellinum – en þá hef ég ekki tíma. En nennti því ekki í Frankfurt. Hef bara einu sinni gert svona svo ég muni – allavega í seinni tíð – og það var bara fyrir þrjóskuna í Ragnari Jónassyni í einhverju skáldaferðalagi til Frakklands. Og það var mjög gaman. Algerlega þess virði. En sennilega bara í félagsskap. Allavega fékk ég mér bara að éta á flugvellinum og vann svolítið og skrifaði í dagbókina mína. Og svaf fram á borð. Flaug svo í sardínudós með hnén upp undir kjálka þessa ríflega klukkustundarleið frá Frankfurt til Zagreb. Tók flugrútuna niður í bæ og fylgdi svo kortinu sem ég hafði prentað út til að finna hótelið – tékkaði mig inn, fór út og át kebab, og skreið svo aftur upp á hótelherbergi.

Þegar maður er sjálfur snjallsímalaus verður maður ofsalega meðvitaður um hvað fólk starir mikið í símana sína. Sérstaklega á stöðum þar sem fólki leiðist annars einsog á flugvöllum. Allir bara. Einstaklingar. Pör. Fjölskyldur. Ég vil ekki hljóma einsog einhver Sverrir Norland hérna en fólk talar ekki einu sinni lengur saman. Eina manneskjan sem ég sá eiga í samræðu í Frankfurt var að tala við tölvuna – skæpa við einhvern. Það les enginn – kannski einn og einn í vélinni en enginn á flugvöllunum sjálfum, þar sem er net. Og ótrúlega margir búnir að hlaða dóti niður í símann fyrir flugið. Þegar flugfreyjan í Zagrebfluginu tilkynnti að það væri wi-fi í vélinni fóru allir að fikta við símana sína þótt það hafi sjálfsagt allir prófað svona flugvélawi-fi áður og það viti allir að það er vita gagnslaust. Og þegar við lentum fóru allir símarnir aftur á loft.

Annars voru ókeypis blöð og tímarit á flugvellinum í Frankfurt. Í boði Lufthansa. Ég hirti New York Times og Stern.

Það sló mig annars líka sú kenning að ein ástæðan fyrir ótrúlegum vinsældum víðavangshlaupa og gusuferða sé að maður þarf að búa sér til mjög sérstakar aðstæður til þess að geta sleppt því að vera í símanum. Gera eitthvað sem er ekki of leiðinlegt – það verður að vera „eitthvað“, á meðan flugvellir og rútur og allt hitt er „ekkert“ – svo maður lifi það af að vera ekki í símanum, á stað þar sem maður getur eiginlega ekki verið í símanum. A.m.k. ekki rétt á meðan.

Á morgun var planið að litast um eftir Ulysses á króatísku. Það er eiginlega hálf vonlaust. Það eru engar nýlegar þýðingar og þær gömlu – tvær – virðast ekki fáanlegar í helstu antíkvaríötum, a.m.k. ekki skráðar á netlagerinn. Út um gluggann á flugvallarrútunni sá ég einhvers konar listasafn sem auglýsti sýningu með Picabia og Magritte en mér tekst ekki að gúgla því hvað það var. Ég er búinn að týna netfanginu hjá eina manninum sem ég þekki í bænum – editor og rithöfundi sem vann hjá forlaginu sem gaf út Illsku á króatísku. Okkur kom fjarska vel saman. Ég er með hlaupaskóna með mér og aldrei að vita nema að ég hlaupi. Það er áreiðanlega bara á morgun sem gefst tími til þess.

Eiginlega skrifaði ég ekkert um ferðina frá Ísafirði til Reykjavíkur síðast. Enda ekki lagður af stað. Ég hafði reiknað með leiðindafærð og skafrenningi og hávaðaroki en það var, sannast sagna, meira og minna logn og svo autt að ég skildi ekki alveg hvernig allir vegir höfðu getað verið lokaðir augnabliki áður en ég lagði af stað. Hlustaði á Konur á leiðinni – hef ekki lesið hana síðan hún kom út fyrir nærri 20 árum. Hún var undarlega körrent og úrelt í senn. Eða úrelt er kannski orðum aukið – en barn síns tíma, gæti maður sagt. Kaflar t.d. um hvað fólk sem bloggar sé sjálfhverft! Sem við erum auðvitað – en það er svo áberandi að þetta er áður en samfélagsmiðlar tóku yfir allt internetið. Á hinum endanum var þetta allt í takti við manospherið og Gisele Pelicot og alls konar fleira kom upp í hugann.

Mamma og pabbi voru með íbúð á leigu og ég gisti hjá þeim. Fórum og borðuðum í Kínahofinu á Nýbýlavegi, sem við gerðum sennilega fyrst þegar ég var svona 10-12 ára og staðurinn nýr. Staðurinn verður 40 ára á næsta ári.

Í morgun byrjaði ég daginn á að skutla pabba til augnlæknis. Fór svo í bakarí og lagði við hliðina á bíl með brotna rúðu. Fannst ég loksins kominn í borg óttans. Næsta stopp var í Efstaleitinu þar sem ég tók upp pistil fyrir Lestina og spjallaði fullt við Lóu og Kristján. Um alt-lit og dimes square og Habermas og hverjir væru byrjaðir með hverjum. Fór þaðan til Hallgríms Helgasonar sem fann fyrir nokkrum vikum eintak af Ulysses á pólsku á sundlaugarbakka og sendi mér skilaboð og spurði hvort ég vildi eiga hana. Á meðan Hallgrímur borðaði hádegismat endursagði ég Ulysses og Hallgrímur sagðist halda að ég væri eini maðurinn á landinu sem hefði klárað hana, mögulega að Sigurði A. Magnússyni undanskildum (SAM þýddi hana). Af því Ulysses er líka löng í endursögn og umferðin í Reykjavík ekki nógu flæðandi mætti ég seint upp á Samstöð í menningarspjall með Smára, Árna Matt, Kristínu Gunnlaugsdóttur og Auði Jónsdóttur. Við töluðum um Laufeyju og Arto Paasilinna og Víking Heiðar og Michel Houellebecq og fleira. Þaðan fór ég í kaffi til Hermanns Stefánssonar sem sagði mér af hljómsveitum sem hann er í og bók sem hann er að lesa yfir og hverjir væru hættir með hverjum. Loks keyrði ég til Keflavíkur, fékk mér kvöldmat og horfði á The Manosphere á Netflix. Mér hefur nú oft þótt Louis Theroux betri – kannski fékk hann bara ekki aðgang að nógu góðum manosphere gaurum (Tate bræðrum t.d. eða honum þarna með kolsvarta steinsteypuskeggið). Og svo … eitt af því sem mér hefur þótt áhugavert við Theroux er þegar hann hefur beinlínis reynt að finna einhverja samúð með vondu fólki. Nasistum. Að nálgast það af einhverri einlægni. Mér fannst það aldrei gerast hérna. Eða ekki að neinu marki. Hann konfrontar, sem hann gerir alltaf, en empatíserar ekki. Sem verður til þess að þátturinn verður eiginlega að þessu „hit piece“ sem margir þeirra reikna með að hann verði – það má alveg til sanns vegar færa að þeir eigi ekki skilið neitt mikið betra, en ég held það sé miklu gagnlegra að fara lengra inn í hið mannlega. Annars slógu þeir mig sem alveg ógurlegir vesalingar, litlar og aumar sálir að belgja sig út – og að margt af þessu voru einföld látalæti, bæði meðvitað og ómeðvitað. En innsýnin var ekkert merkilegri en af að sjá þetta bara sjálfur á Tik Tok – miðlun Theroux því miður mjög lítil.

Fimm tímar í ræs. Góða nótt.

Það er búið að opna vegina suður. Ég er að fara á ljóðahátíð í Króatíu. Fer að vísu ekki út fyrren á miðvikudagsmorgun en á erindi í borginni á morgun og treysti ekki á að vegirnir haldist opnir. Helgin var annasöm. Fyrir utan frönsku kvikmyndahátíðina og erindið mitt fór sunnudagurinn í að skrifa pistilinn fyrir Lestina – sem verður tekinn (í stúdíói!) á morgun og fer í loftið síðar í vikunni – og í hljómsveitaræfingu fyrir Dylantónleikana í apríl.

Mér sýnist á öllu að ég verði á faraldsfæti þarna í Króatíu – ekki nema eina nótt á hverjum stað. Sem er óþarflega hektískt. En það verður gott að komast aðeins úr landi. Úr Norðurlöndunum (ég er löngu hættur að líta á Svíþjóðarferðir sem útlandaferðir, sem þýðir væntanlega að ég sé orðinn sænskur).

Takkasímalífið færir mann nokkur ár aftur í tímann á svona ferðalögum. Ég er búinn að prenta út flugstaðfestinguna og hótelið í Keflavík og meira að segja leiðbeiningar, með litlu korti, um hvernig ég kemst frá flugvellinum í Zagreb á hótelið mitt. Ég er að vísu með snjallsímann með mér til að taka myndir og svona. Hlóð meira að segja niður í hann hljóðbókum fyrir bílferðina suður. Frá glæpafyrirtækinu Storytel sem ég væri löngu búinn að segja upp ef ég væri með einhverja aðra leið fyrir dóttur mína til að hlusta á transfóbann Rowling. En svona er þetta.

Ég má svo eiginlega ekkert við því að slá slöku við í ferðalaginu heldur. Ekki ef ég ætla að skila öllum pistlum og greinum og ná að klára mína stuttu skáldsögu fyrir haustið.

Það sem mér þykir einna merkilegast við franska menningu – sem ég þekki vel að merkja betur í gegnum bókmenntir en bíómyndir – er sú gegnumgangandi ósk um að listin sé tekin alvarlega. Að þótt listin geti bæði verið fögur og skemmtileg þá liggi virði hennar í einhverju öðru en að vera skraut eða skemmtun. Þessu fylgir reyndar líka ákveðið þol eða þolinmæði – fyrir skrauti, skemmtun og fíflalátum, en líka ljótleika, gáfumennsku, jafnvel leiðindum – sem ég bý ekki alltaf yfir sjálfur. Það sem slær mig sem uppskrúfuð væmni eða tilgerð getur frönskum vini mínum þótt dæmi um hamslausa ægifegurð. 

En frönsk kvikmyndagerð er varla fólgin í þessu einu – að taka listina alvarlega? Er hún ekki líka spurning um einhvern tón, einhver litbrigði, einhverja sérstaka fagurfræði? Ég hef mjög tiltekna hugmynd um hvað einkenni franska kvikmyndagerð, þótt sú hugmynd sé alveg áreiðanlega byggð á ákveðnum klisjum og mér finnist ekki endilega auðvelt að koma henni í orð – í öllu falli finnst mér eiginlega allt sem ég tel mig geta fullyrt um hana líka orka tvímælis. Þá skiptir máli að halda því til haga að á síðustu áratugum hefur kvikmyndagerð – einsog aðrar listgreinar – orðið sífellt alþjóðlegri bæði í framleiðslu og fagurfræði, svo ætli maður að finna einhver tiltekin einkenni þá getur legið djúpt á þeim, nema maður leiti aftur í tímann. Hugmyndir mínar um franska kvikmyndagerð eru áreiðanlega mótaðar fyrst og fremst af síðustu fjórum áratugum síðustu aldar – frá 1960 fram undir aldamót. 

En kannski er besta leiðin til þess að byrja að svara spurningu af þessu tagi að snúa henni fyrst á haus og spyrja: hvað er frönsk kvikmyndagerð ekki? Vegna ráðandi stöðu amerískrar kvikmyndagerðar í vitund okkar þá er ekki endilega vitlaus vinnukenning að byrja bara á því að segja að frönsk kvikmynd sé kvikmynd sem leyfi sér að segja sögu eftir öðrum reglum en þeim sem eru skrifaðar á stjórnarfundum Warner Bros, Walt Disney og Netflix. Og af því leiðir líka, sem gæti verið umdeilt, að franskar kvikmyndir sem fylgja þessum reglum – mér dettur í hug að nefna Sous la Seine – Undir Signu, kvikmynd sem sver sig í ætt við Jaws og fjallar um hákarl sem sleppur laus í Signu – séu alls ekki franskar kvikmyndir heldur amerískar kvikmyndir á frönsku. 

Næsta þrep í viðleitni okkar til þess að svara þessari ómögulegu spurningu gæti þá verið að leyfa sér einfaldlega að hafa orð á klisjunum. Og segja, nei, fullyrða, út í loftið af öllum sínum innsæisdrifna alhæfingamætti: Franskar kvikmyndir eru hægar og sundurlausar, kynhvötin drýpur af öllu, allt er dálítið skítugt og dálítið kaotískt og persónurnar í þeim hafa stórar tilfinningar og tala annað hvort mikið og hratt eða þegja lengi og af miklum merkingarþunga. 

Fyrir sumu af þessu má sannarlega færa ágætis rök. Sögupersónur í frönskum kvikmyndum tala yfirleitt ekki fyrst og fremst í þeim tilgangi að hjálpa plottinu að þróast eða koma upplýsingum á framfæri – einsog þær gera í amerískum kvikmyndum – heldur til þess að veita okkur einhverja innsýn í persónuleika sinn og aðstæður, jafnvel að því marki að það vinni gegn því að lýsa plottinu. Og þar komum við einmitt að fyrsta sýnidæminu. Í kvikmynd Jean-Lucs Godard, À bout de souffle, leikur Jean-Paul Belmondo mann að nafni Michel. Í byrjun myndarinnar drepur Michel mann, í hálfgerðu framhjáhlaupi, og blaðrar síðan viðstöðulítið um sjálfan sig og sín mjög svo yfirborðskenndu hugðarefni myndina á enda, með þeim afleiðingum að þegar maður er af og til minntur á að hann drap mann og er á flótta kemur það manni eiginlega alltaf jafn mikið á óvart.

Söguhetjur franskra kvikmynda eru iðulega fólk einsog Michel, fólk sem er að reyna að lifa af sjálft sig – þær eru nær aldrei með örlögin í eigin höndum – ekki hetjur, hvorki af ætt Rockys né Erinar Brockovich – ekki fólk sem sigrast á örlögum sínum heldur fólk sem verður að lifa við þau, fólk hvers brestir eru sögunni jafn mikilvægir og kostir þeirra, og fólk hverra sögulok eru oftar en ekki ófyrirsjáanleg – kannski breytist allt í lífi þess, kannski ekkert, kannski deyr það upp úr þurru, jafnvel í miðri mynd, og kannski gengur það bara niður götuna og hverfur, án þess að leyst hafi verið úr neinu. Ef maður vill að sögur fái alltaf skýran endi er sem sagt betra að horfa bara á amerískar kvikmyndir – á frönsku, ef maður vill, eða dönsku eða íslensku eða einhverju öðru máli, þær eru, einsog áður sagði, út um allt núorðið. 

En við þetta, að leyfa sér að sinna öðru en plottinu myndast líka rými fyrir senur sem geta orðið einsog lítil myndlistarverk í sjálfum sér – það má t.d. benda á senuna sem við vorum að horfa á, sem gerist öll í þessu svefnherbergi og tekur bókstaflega yfir þriðjung myndarinnar. Og myndin fjallar einsog ég sagði, um mann sem er á flótta undan lögunum – en eyðir tæpum hálftíma uppi í rúmi með kærustunni sinni ber að ofan að bera saman sænskar og franskar stelpur. 

En mig langar að taka líka dæmi úr annarri frægri Godard kvikmynd – Bande à part – mynd sem er í grunninn hálfgerður glæpahasar en er riðin saman af senum sem gera næstum allar eitthvað allt annað en að þjóna þessu margnefnda plotti. Þessari senu lýsti einn vinur minn, sérfræðingur í Godard, svo að hér hefði Godard hreinlega fundið upp æskuna. 

Aðalsöguhetjurnar þrjár eru sem sagt að fara að fremja rán en það getur ekki farið fram fyrren um kvöldið. Þau þurfa að drepa tímann og ákveða að bæta met bandaríkjamannsins Jimmy Johnson og hlaupa hraðar en hann í gegnum Louvre. Í þessu kristallast eitthvað sem einkennir æskuna – þrótturinn í þessu hoppi og híi er eitt, það hvernig þau skauta sér eftir gólfinu, hönd í hönd og brosandi út að eyrum, hvernig þau eru ekki 15 ára heldur sennilega að nálgast þrítugt, greddan í því að mennirnir tveir eru eiginlega báðir að eltast við konuna sem heldur þeim á milli sín og gefur báðum undir fótinn, það hvernig þau eru öll drukkin af spennu vegna yfirvofandi glæpaverka en of kúl til að sýna það, og hvernig þau skjóta sér undan vörðunum sem reyna að hafa hendur í hári þeirra, hvernig þau hunsa gervalla listasöguna – þau eru á sjálfu Louvre og þau líta aldrei í kringum sig, eru fullkomlega í líkömum sínum, og þar með ómeðvituð um sögu heimsins, ómeðvituð um neitt þetta nema augnablik og sjálf sig – og svo verður auðvitað að nefna hrepparíginn við Bandaríkin, sem mega alls ekki eiga þetta met, það má enginn hunsa franska listasögu jafn hratt og Frakkar sjálfir.

Og þessi kappleikur hefur ekkert með annað í myndinni að gera, þannig lagað, þau eru bara að drepa tímann vegna þess að þau vilja ekki fremja ránið strax – það væri stílbrot – við þurfum sjálf, sem áhorfendur, að ákveða hvers vegna þetta skipti máli og hvernig þetta tengist öðru í myndinni. Svipað má segja um senu þar sem persónurnar þrjár ákveða í gamni að hafa mínútu þögn – en endast bara í 40 sekúndur – eða aðra þar sem þær byrja skyndilega að dansa – þetta eru senur sem spretta einsog upp úr engu og hafa engan „tilgang“ – senur sem væru strax klipptar út ef fylgt væri hinni gullnu reglu amerískra handritsskrifa: „kill your darlings“. 

Sumar þessara mynda hafa svo auðvitað ekkert eiginlegt plott – eru viðstöðulaust uppbrot, bara sena eftir senu sem verður að túlka sérstaklega. Ég nefni bara Le Fantôme de la Liberté eftir Bunuel, sem er óhugsandi sem amerísk mynd, kannski er amerískur súrrealismi bara óhugsandi frá a til ö – og sýni fræga senu af matarboði. 

Og þá komum við loks að öðrum mikilvægum punkti – þar sem enn frekar verður grafið undan öllu því sem ég hef sagt til þessa. Lengi vel var eftirlætis franska kvikmyndin mín nefnilega finnsk. La vie de bohème er tragikómedía eftir Aki Kaurismäki sem fjallar um þrjá listamenn í París, franskan rithöfund, írskt tónskáld og albanskan málara – sem er auk þess ólöglegur innflytjandi. Þessir menn, Marcel, Schaunard og Rodolfo eru hver öðrum fátækari, „listrænni“ og sérvitrari. Sú litla innsýn sem maður fær í list þeirra verður ekki til þess að sannfæra mann um að hún sé jafn stórkostleg og þeir telja sjálfir – eiginlega virðast þeir stunda listina frekar vegna þess að þeir séu dæmdir til þess, en að þeir hafi neina sérstaka hæfileika. En það er samt – innanum allt ruglið – eitthvað rétt, og kannski franskt, við fífldjarfa afstöðu þeirra til sköpunarinnar sem endurspeglast síðan í fífldirfsku hins finnska leikstjóra – að gera franska kvikmynd?  Því hver gerir bara franska kvikmynd, nema vera franskur? Hvernig er það einu sinni hægt? Verður maður ekki að vera franskur til þess að gera franska kvikmynd?

Það fór áreiðanlega ekki framhjá mér á sínum tíma að Krysztof Kieslowski – sem leikstýrði þeim frönsku myndum sem hæst fóru þegar ég var í menntaskóla – þriggja lita trílógíunni, sem kennd er við sjálfa litina í franska fánanum – væri pólskur. Og ég vissi áreiðanlega að leikstjórinn Luis Bunuel – sem gerði t.d. Le Fantôme de la liberté, sem við sáum úr hér áðan – væri spænskur. Síðar hef ég gert mér grein fyrir því að Michael Haneke væri austurríkismaður – það heyrist á nafninu. Og ég hlýt eiginlega að hafa tekið eftir því að Chantal Akerman, leikstjóri Jeanne Dielman – sem gerist í Brussel – væri belgi, einsog raunar Agnes Varda. En ég hafði alveg áreiðanlega ekki hugmynd um að guðfaðir franskrar kvikmyndagerðar, sjálfur Jean-Luc Godard væri Svisslendingur – þótt hann væri reyndar alinn upp í Frakklandi. Og ég hafði sannarlega aldrei áttað mig á því hvað þetta er algengt – hversu stór hluti franskrar kvikmyndagerðar er á vegum útlendinga. 

Það er nefnilega eitthvað við franska kvikmyndagerð – líkt og raunar ameríska – sem bæði sýgur í sig áhrif og gerir hlutina að sínum – eitthvað sem mætti í senn kenna við opin landamæri og listræna nýlendustefnu. Það er ekki bara vegna þess að hún sé í aðra röndina stíll eða genre, sem allir geti þá tekið þátt í, heldur líka vegna þess að hún hefur alla tíð þrifist í dýnamík við aðrar listir – ekki bara önnur listform, ljóðlist og myndlist og leiklist og tónlist – og leyft þeim að vera sýnilegir hlutar innan verkanna, frekar en eitthvað sem þurfi að samþætta og láta hverfa inn í heildina – heldur líka listir og listamenn annarra þjóða, sem skilja eftir sig fótspor og ummerki sem gróa og blómstra innan þess sem við köllum franska kvikmyndagerð. 

Mig langar þess vegna á að enda þetta alltof langa erindi á að sýna ykkur stutta senu úr áðurnefndri kvikmynd, La vie de bohème, þar sem albanska myndlistarmanninum Rodolfo, sem leikinn er af Matti Pellonpää, hefur verið varpað í fangelsi fyrir þann hræðilega glæp að vera ekki með rétta pappíra – en svo vill til að sá glæpur er líka í fókus í bíómyndinni sem við horfum á hér á eftir L’histoire de Souleyman. Það fylgir sögunni að Rodolfo er nýástfanginn af hinni frönsku Mimi – og stefnir nú í að honum verði vísað úr landi. Og í þessari orðalausu senu, þar sem Rodolfo situr einfaldlega á gólfinu með nokkrum frönskum vandræðaunglingum, finnst mér kjarnast eitthvað sem er í senn eins franskt og það getur orðið – en líka eins finnskt og má hugsa sér. 

Síðustu vikurnar hef ég legið yfir íslenskum ljóðum frá síðustu 5 árum. Ég átti svo sem ekki von á að það yrði leiðinlegt en það var samt skemmtilegra – og betra, hreinlega, orðið er betra – en ég átti von á. Og helgast auðvitað að hluta til af því að ég gat leyft mér að staldra fyrst og fremst við það sem mér fannst gott – og kynnast bara því sem þeir sem ég treysti sögðu að væri gott, af því sem ég átti ólesið.

Í gær skilaði ég af mér ritgerð fyrir sænska tímaritið Örnen och kråkan um „stöðu ljóðsins“. Ég skoðaði svona almennt breytingarnar síðustu 15 árin en lét vera að staldra við bækur síðustu 5 ára þegar ég var að vísa í „samtímann“ (og stóðst því miður freistinguna að nefna sjálfan mig). Stærsta breytingin er auðvitað allir innflytjendahöfundarnir – og gæðin í þeim skrifum. En svo hefur útgefnum ljóðabókum kvenna líka fjölgað úr þriðjungi í helming og þær d´óminera í öllum verðlaunum og tilnefningum (alveg burtséð frá Fjöruverðlaununum).

Þá eru auðvitað alls konar fagurfræðilegar breytingar sem ég geri einhverja tilraun til þess að fara út í – það er alltaf svolítið svell að eiga við, og byggist mest á að maður reynir að koma orðum að einhverju sem manni finnst maður hafa einhverja óljósa kviðtilfinningu fyrir. Það er miklu meira um heildstæðari bækur – í merkingunni að þær byggist upp smám saman, leiði frá a til ö. Það mætti auðvitað halda því fram að eldri bækur hafi líka verið heildstæðar en það var þá samt þannig að röð ljóðanna skipti ekki lykilmáli – þau teygðu sig ekki frá einu ljóði yfir í það næsta, heldur var kannski heildarsvipur með þeim öllum, og svo einhver innri fagurfræðilógík í því í hvaða röð þau voru látin birtast. Og auðvitað er þetta heldur ekki einhlítt.

Það er líka „alvarlegri tónn“ – meira að segja í gríninu.

Það komu hátt í þrjátíu skáld við sögu. En ég er enn að fatta skáld og bækur sem ég hefði þurft að nefna. Og svo eru enn nokkrar bækur sem ég hef ekki náð að sjá – bækur sem voru ekki til í Bókhlöðunni eða á Bókasafninu og sem ég náði ekki að panta. Ég eyddi líka einum fimmta af laununum mínum í nýjar bækur, sem er óforsvaranlegt miðað við reksturinn á mér þessa dagana. En eignaðist á móti nokkrar nýjar bækur. Ég hefði auðvitað átt að senda út boð um kynningareintök en mér fannst það eitthvað vandræðalegt.

En staða ljóðsins er sem sagt góð. Ég votta það.

***

Við Aino erum ein heima og höfum verið á Shakespeare bender. Horfðum á Romeo + Juliet, 10 Things I Hate About You (Skassið tamið), Shakespeare in Love og Much Ado About Nothing. Í kvöld er það svo gamanmyndin Rosaline, sem fjallar um konuna sem Rómeó gleymir þegar hann kynnist Júlíu. Hún kemur líka fyrir í Shakespeare in Love sem … hvað eigum við að segja, kynferðislega frelsuð? Hún er gift leikhússtjóranum Richard Burbage en heldur við bæði Shakespeare og lögreglustjórann. Og í einni senu ryðst Kit Marlowe inn á hana og Burbage við ástarleiki og hún eiginlega tekur ekki í mál að hætta, þótt karlarnir þurfi eitthvað að tala saman.

Það stefnir í að menntaskólinn sýni Rómeó og Júlíu og við ætlum sem sagt að mæta vel undirbúin.

Við horfðum líka á Clueless, sem er byggð á Emmu eftir Jane Austen. Og erum að hugsa um að taka nýjustu Emmu myndina, frá 2020, fljótlega. Og hugsanlega A Midsummer Night’s Dream frá 1999. Ég veit ekki alveg hvað fleira er hægt að bjóða tólf ára stúlku upp á af svona klassík. Hamnet?

Annars hafa þetta allt verið miklar fyrirtaks myndir hingað til. Svo þegar við erum búin með einhvern Shakespearinn þá fer ég alltaf og rifja upp hvað Þorgeir Tryggvason skrifaði um þær á Starafugl – í sinni epísku Shakespeare yfirferð. En ég er nú ekki mikið að leggja það á barnið samt.

***

Það voru þrjú deadline í síðustu viku. Í gær var fyrsti dagurinn frá áramótum sem ég vann ekki neitt (aumingjans kúltúrbarnið sem fær hvorki að fara á skíði eða til Tene í vetrarfríinu heldur þarf að hanga ein með pabba sínum, sem vinnur alla daga, og vill svo bara horfa á Shakespeare á kvöldin). Skáldsagan hefur ekki bifast í tvær vikur. Listamannalaunaskerðingin milli ára var ekki nema 25% en orkan sem fer í að bæta mér upp tekjumissinn er sennilega nær 60%. Af því frílans er bara illa borgað. Samt er ég líka búinn að lengja vinnutímann upp í sennilega svona 60 tíma á viku – í janúar miðaði ég við tólf tíma á daga alla daga, en var að gera út af við mig, svo nú vakna ég ekki klukkan sex nema þrjá daga í viku, stilli ekki einu sinni klukku á helgum.

Annars bætist ýmislegt á þetta. Tekjur að utan hafa minnkað hægt og bítandi ár frá ári síðustu 10 árin. Margt af því var eitthvað sem ég þurfti ekki að hafa mikið fyrir – bók- og réttindasala. Og mér hefur sjálfum þótt erfiðara eftir því sem ég eldist (eða læt samfélagsmiðla steikja í mér heilann, eða hvað það er) að vera að hugsa margt í einu – dró mig vísvitandi út úr pistlaskrifum þess vegna. En það er gaman að skrifa pistla og áreiðanlega bráðhollt – og ekki gekk mér neitt með skáldsögurnar í fyrra, hef ekki tölu á hvað ég henti mörgum handritum.

Kannski það sé samt mest barlómurinn sem er að drepa mig?

Ég er allavega alltílagi staddur núna. Og fer til Króatíu á bókmenntahátíð síðar í mánuðinum, sem er kannski ekki ferð til fjár en það verður áreiðanlega sól.

***

Annars er stríð í Íran. Og Háskóli Íslands tekur stoltur þátt í að þróa gervigreindarvopn sem verða notuð til hrottaverka. Og það hafa eiginlega allir stjórnmálaflokkar á Íslandi – og í Svíþjóð – tekið upp innihaldsrýran, villandi og popúliskan áróður gegn útlendingum. Sem á eftir að enda með ósköpum.

***

Og næsta færsla verður lokafærslan um Ulysses. LOFA!

Það tók mig of langan tíma að komast inn á þennan vef í dag. Mundi ekki lykilorðið og vefurinn neitaði að hjálpa mér að fá nýtt. Critical error. Ég er orðinn of gamall fyrir tölvur. Í síðustu viku var Starafuglsvefurinn hakkaður og ég þurfti að borga einhverjum tölvusérfræðingum fyrir að koma honum aftur í lag. Mér er sagt það sé hægt að gera hann þannig úr garði að það sé erfiðara að hakka hann – hann er auðvitað lítið uppfærður núorðið, enda aldrei neitt nýtt efni. Það þarf að koma honum í einhvers konar stafrænt formalín.

Ég er ekki viss um að það sé beinlínis bara tölvan sem ég hati heldur hata ég bara allt vesen. Þessa dagana. Þrek mitt gagnvart hlutum sem ganga ekki upp er nákvæmlega ekki neitt. Ég fæ endalausar auglýsingar á samfélagsmiðlum um börnát og kortisól og tai chi stólaæfingar sem muni bjarga lífi mínu og ég er farinn að óttast að algóritminn þekki mig betur en ég þekki mig sjálfur – en að á sama tíma þ´á hafi hann ekkert gott í hyggju, hann vill bara sjúga úr mér meiri orku og hafa af mér pening, undir því yfirskini að hann sé að hjálpa mér.

Ég hef verið að skrifa alls konar fyrir alls konar. Skáldsaga mjakast áfram, kannski hefst eitthvað fyrir vorið (til útgáfu í haust) ef ég tek ekki upp á því (eina ferðina enn) að henda bara öllu í ruslið. Mestur tími fer í styttri tíma deadline. Síðustu sex vikur hef ég verið með pistla í Lestinni. Ég veit ekki hvað þeir verða margir, held bara áfram þangað til ég verð rekinn. Ég hef heldur ekkert kannað hver er pólisían með að t.d. endurbirta pistlana hér. Þeir hafa flestir verið dálítið fréttatengdir og eru kannski bara úreltir. Ég skrifaði um Renée Good og ICE, um yfirvofandi innrás í Grænland, um draum formanns Svíþjóðardemókrata, Jimmie Åkesson, sem endaði með því að hann fleygði sér á spegil (í raunveruleikanum), um það hvernig best sé að hantera eineltisseggi og öfgahægrimenn, um hysteríska og þreytandi leit mannskepnunnar að lífsfyllingu og pistillinn sem fer í loftið á morgun er um nýju brottvísunarlögin, sem fóru mótatkvæðalaust í gegnum þingið. Hann átti að vera í dag en í dag verður þáttur um Kína og Kína er bara svo plássfrekt.

Pistillinn um lífsfyllinguna var sennilega bara eitthvað andlegt óp. Á hjálp. Eða eftir nýju áhugamáli. Annað hvort. Eða bæði.

Svo hef ég verið að skrifa fyrir Myndlist á Íslandi og Reykjavík Grapevine og Örnen och Kråkan.

Ég hef líka ákveðið að skrifa ekki meira um fyrstu kaflana í Ulysses, einsog ég ætlaði. A.m.k. ekki að svo stöddu. ´Ég ætla að endurlesa Penelópu á næstu dögum og skrifa um hana og segja þetta gott. Ég missti svolítið mótivasjónina þegar Dublinferðin datt af dagskrá. Ég hugsa að mér dugi alveg að skrifa vel um Penelópu.

Ég sendi líka Alfabet þýðinguna á útgefanda og bíð svars. Ég hef verið að pota í safn ljóðaþýðinga sem ég kem sennilega aldrei út. Eitthvað af því efni hefur reyndar þegar birst, fyrst í safni sem kom ekki út í nema örfáum eintökum – kannski 30-40 – árið 2007 og hét 131.839 slög með bilum. Og í Tíu þúsund tregawöttum eða Starafugli og svona hér og þar. En ljóðaþýðingar eru erfiðar. Ég sendi ljóð úr þessu safni á valin hóp fólks fyrir nokkrum árum – bara 3-4 ljóð á hvern – til að reyna að fá einhvern yfirlestur en ég heyrði aldrei múkk frá neinu þeirra (en hafði vel að merkja fengið samþykki fyrir að senda ljóðin, þau voru ekki send upp á neina óvon). Það var samt fólk sem ég reiknaði fyrirfram með að myndi hafa mikinn áhuga á þessu.

En Alfabet hlýtur að koma út. Alfabet er eitt af allra stærstu verkum evrópskra ljóðbókmennta síðustu 70 árin. Ég spurði m.a.s. gervigreindina til þess að vera viss um að ég væri ekki að taka of stórt upp í mig – hún setti Alfabet í fimmta sæti (í selskap með Szymborsku, Tranströmer, Heany, Celan, Rilke og fleirum). Ef hún má segja þetta, sem hefur ekkert raunverulegt vit, þá hlýt ég, sem er svona gáfaður, að mega halda því fram líka.

Hvað annað hefur gengið á? Ég fór í menningarreisu til Reykjavíkur til að sjá Óresteiu. Það er engu upp á hana logið – mín stærsta upplifun í leikhúsi hingað til. Ekki að það hafi ekki verið gaman að sjá Beint í æð hjá Litla leikklúbbnum (sem Hilmir Snær lék einmitt í fyrir rúmlega áratug, þegar hann var að hita upp fyrir Óresteiu). Það er líka uppselt á allar sýningar og við (ég er í stjórn leikfélagsins) bættum við aukasýningu, sem er alveg að fyllast líka.

Ég spilaði á tónleikum með Skúla mennska. Á bassa. Það var mjög gaman. Paranoid hituðu upp. Þeir eru á fullu að semja og æfa og ætla að freista þess að taka þátt í Músíktilraunum. Mjög efnilegt, Sabbath-inspírerað þungarokk.

Ég fór á Þorrablót. Það var mjög áþekkt fyrri þorrablótum. Nema maturinn var heldur betri. Og ég reykti ekkert (ég hef stundum bara staðið fyrir utan félagsheimilið allt kvöldið í kallahópi og reykt einsog ég hafi aldrei hætt). Það var samt ekki meðvituð ákvörðun.

Í kvöld er svo fyrsta æfingin hjá hljómsveitinni sem ætlar að flytja Dylanprógram í Edinborgarhúsinu 11. apríl.

Annars heyrumst við bara.

Í dag hefði James Joyce orðið 144 ára ef hann hefði ekki dáið 58 ára. 144 er auðvitað tólfta talan í Fibonacci rununni, einsog allir vita, og hefði þetta því verið stórafmæli, hefði Joyce lifað. Sem hann gerði sem sagt ekki og því er kannski engu að fagna í dag. Afmæli eru til þess að fagna því að maður sé enn á lífi og þeim fögnuði hlýtur að ljúka daginn sem maður deyr. Ég mundi þetta heldur ekki í gær og verð kannski búinn að gleyma því á morgun, þetta poppaði bara upp í flæðinu hjá mér ásamt öllum hinum hlutunum sem framleiddir eru í algrímabúinu til þess að dreifa huga mínum og sjá til þess að hann sé helst aldrei allur á sama stað á sama tíma.

Joyce er kannski einmitt einn af þessum hlutum sem sjá til þess að hugsanir mínar eru úti um allt. Stundum hef ég hann grunaðan um að hafa eyðilagt í mér heilann. Þessi hel´vítis bók hans er einsog sleggja. Ég veit ekki hvort ég þori nokkurn tíma að taka upp Finnegans Wake.

***

Kaffið á skrifstofunni er búið. Skáldsagan mín er strand. Ég svaf þrjá tíma í nótt. Þetta þrennt er ekki ótengt.

Ég hef notað ótal ritvinnsluforrit í gegnum tíðina. WordPerfect var ábyggilega fyrst í PC-tölvunni hennar mömmu. Ég man ekki eftir ritvinnsluforriti í Amstradinum okkar Vals. Svo kom Word einhvern tíma. Þegar ég fékk Apple tölvu 1995 fylgdi með henni Clarisworks. Sennilega er það forritið sem ég byrjaði að skrifa í – ég hafði skrifað ljóð með penna en lengri texta byrjaði ég að skrifa í Clarisworks. Byrjaði á tveimur eða þremur sögum – eftirminnilegust og lengst var saga um mann sem hét Lítil-Látinn og endaði einhvern veginn í heimi þar sem allir voru tilfinningar.

Eftir að ég flutti að heiman var ég tölvulaus í mörg ár. Í september 1999 ákvað ég endanlega að ég ætlaði að verða rithöfundur. Þá var ég nýlentur í Berlín eftir dálitla puttaferðalags- og ástarhrakninga um Evrópu – frá Danmörku til Strasbourg til Parísar til Barcelona til Genf og loks til Berlínar. Þá bað ég mömmu að senda mér ritvélina sem þær Dóra systir áttu saman og enginn var að nota. Á þessum tíma var auðvitað margt fólk að skrifa á tölvur en þær voru bara of dýrar. Í dag er sennilega dýrara að senda 20kg ritvél til Þýskalands en að kaupa ódýrustu fartölvuna. Árið 2000 var ég kominn aftur heim. Þá var ég með mína Apple Macintosh Performa uppi í gamla unglingaherberginu mínu en þar mátti ekki reykja og ég hafði takmarkaðan áhuga á að hanga þar mikið. Mamma útvegaði mér litla græju sem heitir Ritþjálfi og var notuð til þess að kenna unglingum vélritun. Það tæki minnir mest á þau tæki sem eru seld í dag fyrir miklu meiri pening – Freewrite og þessháttar. Lítill skjár og lítið lyklaborð, takmarkað minni og maður notaði snúru til þess að færa textann yfir á tölvu.

Með þetta tæki sat ég á Sjallanum á Ísafirði og keðjureykti og skrifaði kvöld eftir kvöld. Ég tók hann svo með mér til Færeyja þangað sem ég flutti fljótlega. Og ég skrifaði megnið af fyrstu skáldsögunni minni á hann. Ég á hann enn einhvers staðar ofaní skúffu hjá Aino – en hleðslusnúran er týnd og sennilega virkar hann ekki nema sem minjagripur.

Ritþjálfinn fyrir prósa og pappír og penni fyrir ljóð – þegar ég bjó í Reykjavík næsta vetur fór ég á Þjóðarbókhlöðuna til að færa allt yfir í Word og vista það á diskettur. En skrifaði mest bara uppi í kjallarakompunni sem ég leigði við Hringbraut. Ég byrjaði líka að þýða Ginsberg. Um haustið flutti ég til Þrándheims og fékk þar lánaða fartölvu sem m.a.s. þá þótti gömul og léleg – mjög þungur hlunkur sem þurfti alltaf að vera í sambandi. Á hana kláraði ég að þýða Ginsberg. Í Word. Kvöldið 10. september var ég á haugafylleríi niðri í bæ með þessa tölvu með mér og týndi henni – 11. september, hinn eina sanna, þræddi ég alla bari Þrándheims, stoppaði í augnablik og hverjum og einum til að sjá hvað væri að gerast á sjónvarpsskjánum, og spurði hvort einhver hefði séð brúna leðurtösku. Hún fannst fyrir rest.

Næst bjó ég í Helsinki tölvulaus. Sennilega hef ég verið með ritþjálfann en ég man það ekki. Ég sendi ljóð til Íslands og fékk birtingu í Ljóð ungra skálda – það fyrsta sem ég birti, fyrir utan eitt ljóð í Lesbókinni. Ég fékk synjun á útgáfu á Ginsberg – það læsi enginn þetta – fann mér vinsæla ljóðabók, þýddi hana í snarheitum og ætlaði að fara að senda á forlag þegar ég kom heim um jólin og sá að það var búið að þýða hana og gefa út. Þetta var Sagði mamma eftir Hal Sirowitz. Ég hlýt að hafa gert þetta á ritþjálfann. Ég ílengdist á Íslandi, þvert á plönin, fékk mér vinnu og keypti mér fartölvu. Sat með hana á Sjallanum á kvöldin og keðjureykti. Skrifaði í Word. Tók hana með mér til Berlínar haustið á eftir þar sem við Haukur Már deildum einni netsnúru. Líklega er það líka í fyrsta skipti sem tölva varð eitthvað annað og meira en ritvinnsluvél – maður var búinn að rippa diskunum sínum og farinn að hlaða niður ólöglega á netinu.

Alltaf er þetta Word. Á Ísafirði veturinn 2003-2004 var búið að opna kaffihús, Langa Manga, þar sat ég og keðjureykti og vann í Ginsberg og Hugsjónadruslunni og hellti heilum kaffi latté yfir tölvuna. Fór með hana upp í Snerpu, hálfgrátandi – mig minnir að þeir hafi sent hana suður. Það björguðust ekki öll gögn en skrifin fékk ég afhent á floppy diskum. Var í vinnu og keypti mér nýja tölvu. Fór suður og var þar í hálfan vetur að vinna og skrifa og drekka. Kom aftur vestur og gerðist næturvörður á hóteli. Sat þar með Word í fartölvunni og MSN messenger á vinnutölvunni.

Líklega er það bara word, word, word þangað til að ég keypti mér loks makka sem hefur verið 2007, þá aftur kominn til Helsinki. Þá upphófst einhver sirkus. Word var mjög þungt. Pages leiðinlegt. Text-Edit – var það ekki komið? Ég var með einhvern léttan editor. En eiginlega var þetta viðvarandi ósátt. Dót alltaf að frjósa og týnast. Árið 2010 fékk ég nóg – kominn til Oulu í norður Finnlandi, þar sem IRC-ið var fundið upp – og eyddi peningum sem ég ekki átti í að kaupa mér Scrivener. Það er frábært forrit til þess að vinna með langa texta sem hafa flókinn strúktúr – þegar maður vill geta fært hluta fram og aftur og geymt mikið af texta í seilingarfjarlægð, ýmist til að vísa í eða nota sem heimildir eða bara brot sem bíða síns tíma í heildinni. Ég var að skrifa Illsku og hafði líka kynnst Gigapediu þar sem var hægt að hlaða niður óhemju af rafbókum, kolólöglega auðvitað, þar af mikið af sagnfræði og öðrum fræðiritum og mér leið einsog minnislausa mér hefðu verið færðir ofurkraftar – að geta t.d. gert einfalda orðaleit að Jurbarkas eða bara Litháen í fleiri hundruð bókum og fundið á augnabliki akkúrat staðina sem mig vantaði, sem hefði tekið mig mánuði að gera á bókasafni.

Síðan þá hef ég mikið notað Scrivener ef ég er að skrifa eitthvað stórt og flókið. En það hentar verr til að skrifa beint af augum – til þess að drafta verk sem er bara að fara frá a til b, bækur einsog t.d. Brúna yfir Tangagötuna. Og þar hef ég flækst á milli alls konar forrita – en líka tekið tímabil þar sem ég skrifa mikið í höndum. Mér finnst oft breytast tónninn hjá mér og tilfinningin frá einu forriti til þess næsta, alveg einsog það kemur öðruvísi texti ef ég skrifa í höndum eða á ritvél, og skiptir oft meiru en umhverfið í kringum mig þegar ég skrifa, hvar ég er. Pages, OpenOffice, Word, Bean, IA write, LibreOffice og fleiri og fleiri. Ég nota Scrivener alltaf mest en vantar sem sagt svona forrit til að skrifa bara frá a til b – sem býður upp á það sem ég vil, sem eru serif fontar, lágmarks umbrotsmöguleikar, einfaldleiki og stöðugleiki. Síðustu mánuði hef ég verið að nota Pages.

Og kem ég þá að því sem ég ætlaði að segja. Í tvígang í þessari viku hefur þetta helvítis forrit nefnilega tekið upp á því að sturta margra klukkustunda vinnu niður í klósettið með því að frjósa þegar ég hef ætlað að vista – og ekki gert nein bakköpp, einsog það á að gera sjálfkrafa, svo þegar ég endurræsi draslið er allt bara horfið og ekki hægt að gera „revert“ eða neitt annað.

Nú endurskrifar maður auðvitað oft sama textann ítrekað. Og hendir reglulega senum. En maður gerir það yfirleitt með orginalinn fyrir augunum. Frumupplifunina af senunni. Ég get ekki lýst því með orðum – bókstaflega – hvað mér finnst ótrúlega óþægilegt að endurskrifa senu sem ég á ekki til lengur. Ég hugsa að það sé svipað og að þurfa að endurupplifa gærdaginn upp á nýtt og láta allan tímann einsog maður sé að gera þetta í fyrsta skipti. Þetta er allt frekar ferskt í huga manns en maður er þó ekki nógu minnugur til þess að endurtaka allt orð fyrir orð – oft passlega minnugur til þess að hafa óljósa tilfinningu fyrir því snjalla sem gerðist, því fallega sem gerðist, en ekki nógu klár til þess að endurskapa það einfaldlega, ekki nógu aftengdur upprunalegu upplifuninni af því að uppgötva framvinduna í textanum.

Mér finnst líka erfið tilhugsun að þurfa nú að skipta um umhverfi. Fara í annað ritvinnsluforrit með þennan texta sem mér finnst að eigi heima í Pages. En ég get heldur ekki unnið í Pages lengur frekar en að ég gæti lifað með manneskju sem hefði barið mig tvo daga í röð. Þið afsakið ósmekklegar samlíkingar, en mér er þetta hjartans mál og ég er að reyna að lýsa rofnu trausti. Kannski er betra að tala um hengibrú sem hefur slitnað í síðustu tvö skipti sem maður ætlaði yfir hana. Og maður rétt náð að hanga í henni á leiðinni niður og krafla sig upp krambúleraður og í sjokki.

Samt hef ég vel að merkja hent síðustu fimm-sex handritum komplett í ruslið. Svo ég er alveg meðvitaður um að afköst föstudags og laugardags voru kannski ekki neitt nóbelsverðlaunaefni. En þessi óstöðugleiki í mér gerir þetta líka enn erfiðara.

Að því sögðu. Getið þið mælt með einhverju góðu ritvinnsluforriti? Einföldu og stabílu – ég skal meira að segja sætta mig við sans-serif fonta ef annað er ekki í boði.