Fjallabaksleiðin

Það er ákveðin framfarabugun í gangi hjá mér þessa dagana. Ég er smám saman að verða gamalmenni sem kann ekki á tæknina lengur. Í vetur lenti ég margsinnis í því að glata vinnu vegna þess að Pages hrundi án þess að sinna skyldubundinni auto-vistun – ég færði mig á endanum yfir í Ulysses (ritvinnsluforritið, altso) og OpenOffice – og í gær ætlaði ég að halda áfram vinnu við yfirlestur á Líkunum sem við grófum eftir Linu Wolff, sem ég var duglegur að sinna á ferðalaginu til Svíþjóðar og Osló – en tilfærslan úr fartölvu í borðtölvu með tilheyrandi skýjalausnum varð til þess að allar breytingar síðustu daga gufuðu upp. Og ég byrja því yfirlesturinn upp á nýtt. Þá hefur Starafugl kostað mig marga aukaþúsundkalla síðustu misseri vegna þess að það er alltaf verið að hakka hann – sniðmótið sem hann keyrir á er úrelt og það eru til lausnir sem gætu lagað þetta en ég kann ekki að framkvæma þær og þeir sem gætu aðstoðað mig eru uppteknir. Og svo er hún hökkuð aftur og þá borga ég hýsingaraðilanum fyrir að færa inn bakköpp.

Ég keypti mér n´ýjan síma í Leifsstöð. Gamli var orðinn sjö ára gamall og hættur að geta gert flest sem ég vildi að hann gerði og rafhlaðan entist ekki fram yfir hádegi. En þetta boðar auðvitað ekki gott fyrir mann sem tæknin hefur gert að óvini sínum og guð veit hvernig ég borga hann. Mjög glæsilegur sími samt, ógurlegt tæki, hugsanlega getur hann allt milli himins og jarðar en í mínum höndum verður hann áreiðanlega bara til þess að valda óskunda.

Einsog kom fram í tekjublaðinu er ég ekki jafn fjáður og einhver gæti haldið. Ekki jafn fjáður og ég myndi vilja. Ég er heldur ekki jafn frægur og ég myndi vilja. Hugsanlega fer þetta tvennt saman. Ef mér tækist að koma Náttúrulögmálunum út víðar en á Íslandi og í Svíþjóð – að ekki sé minnst á allar hinar bækurnar mínar – þá yrði ég fljótt ríkur, hugsa ég. Og frægur. Og furðulegt nokk – hafandi talsvert verið gefinn út erlendis áður – þá veit ég ekki hvernig ég á að bera mig að. Ég er með réttindaskrifstofu en þaðan er aldrei neitt að frétta.

Það hefur ekkert verið gefið út eftir mig í Þ´ýskalandi frá því Illska kom 2014. Alls ekkert á ensku, norsku eða finnsku. Frakkarnir fúlsuðu við Náttúrulögmálunum – og Spánverjarnir sögðust myndu skoða málið þegar frakkarnir væru búnir að taka við sér. Ég held að þetta – hvað sem maður kallar það, hégóma, beiskju, framaþrá – sé mér almennt til trafala og tefji mig við vinnu, hamli innblæstri eða vinnuþrá eða hvað maður kallar það, en ég veit ekki hvort það er beinlínis það sjálft eða skömmin yfir því að þetta skipti mig máli. Eða bara tíminn sem fer í að velta því fyrir sér hvort sé hvað og hvað valdi. Lamandi skortur á sjálfstrausti – loddaralíðan – miðaldurskrísa – listinn er langur, það er margt sem getur verið að einum manni. Kannski er ég bara þurrausinn. Vígamóður. Ég held ég þurfi bara að semja frið við að það sé svona sem mér líði og leyfa mótsögnunum bara að vera.

Ég er líka svolítið að verða einsog biluð plata. Með þetta, altso. Af öllum þeim greiningum sem ég hugsa að séu í boði þessa dagana er sú sem mest hefur kitlað mig þetta með árátturöskunina – ég sjálfgreini mig samt ekki neitt og myndi alls ekki vilja gera neitt í henni því einsog Tom söng um árið þá er hægara sagt en gert að særa úr sér djöflana án þess að hrekja englana á brott með þeim (hann dró reyndar í land með þetta – orti þetta til að réttlæta í sér alkahólismann).

Ég sat úti í Åmål daginn eftir festivalið og var að vorkenna mér eitthvað í dagbókina – ég var sennilega að hugsa að nú fækki þeim utanlandsferðunum á vegum bókmenntanna, allt sé að fjara út, ekkert bókað, það dragi sífellt úr tekjum í ofanálag svo nú sé fólk farið að hía á mig í tekjublaðinu, sic transit gloria eöndi – og þá kom til mín kona, bankaði í öxlina á mér þar sem ég sat og var að skrifa og borða jógúrt, til þess að segja mér að Náttúrulögmálin væri uppáhalds bókin hennar og hún hefði keypt mörg eintök til að gefa öðrum og ætlaði að halda því ´áfram. Og þá leið mér auðvitað einsog fífli og var það vel verðskuldað. Því auðvitað er höfundur sem hefur snert við fólki ekki vanmetinn og það á enginn kröfu á að fást útgefinn á öllum heimsins tungumálum. Og það eru til betri höfundar en ég sem enginn lítur við.

Náttúrulögmálin er samt sennilega besta bókin mín. Og á skilið að koma út víðar. Og samt þarf ég að skilja almennilega við hana til þess að geta skrifað það sem ég er að skrifa núna – þarf að losna við hana úr hjartanu og huganum – og það er ósamræmanlegt því að vilja halda henni á floti því enginn maður þjónar tveimur herrum svo vel sé.

Stundum finnst mér Íslendingar svo miklir afglapar að ég óttast hvað verði um Evrópusambandið þegar og ef við göngum í það. Ég yrði bara ekkert hissa þótt okkur tækist einhvern veginn að sannfæra Brussel um að íslenska vaxtaleiðin væri best, það væri betra að útgerðirnar gætu selt sjálfum sér fiskinn úr sjónum og eiginlega sé líka best ef bananarnir séu misbognir (var það ekki eitthvað? gömul flökkusaga?). Og öllum raftækjum fylgi sérhæfð hleðslusnúra sem er breytt á hálfsárs fresti. Það sé best að Þorsteinn í Samherja eigi fiskinn.

En svo man ég að það eru afglapar alls staðar.

Ég er fremur jákvæður í garð þessa alls annars. Og mér er lífsins ómögulegt að taka afstöðu gegn ESB á þeirri forsendu að þar ráði kapítalið lögum og lofum – aðallega af því að í því er fólgin sá firrti blekkingarleikur að kapítalið ráði ekki lögum og lofum hér. Kapítalið ræður öllu alls staðar. Að ganga í ESB er ekki bara að ganga inn í evrópsk kapítal – og verða undir hælnum á evrópskum iðjuhöldum frekar en bara íslenskum – heldur líka að ganga í evrópska alþýðu. Alþýðan ætti alltaf að kjósa gegn landamærum þar sem hún getur því þau eru fyrst og fremst vopn gegn henni – og já ég veit að það eru landamæri á Evrópu og já ég veit þeirra er gætt af óforsvaranlegri hörku. Það er bara ekkert sem skilur Ísland frá Evrópu. Og vilji ég ganga í Evrópu geri ég það ekki vegna þess að ég horfi á stefnuna einsog hún er í augnablikinu – heldur einhverja hugsjón um samstöðu og að við getum haldið eitthvað lengra. Eitthvað prinsipp sem snýr bara að þessu – vil ég vera í sambandi með evrópskum þjóðum. Eða bara öðrum þjóðum. Eða vil ég vera eyland.

Annars hef ég það eftir ónefndum góðvini mínum sem á ónefndan góðvin á góðum stað í evrópskri utanríkisþjónustu að sambandinu liggi á að fá inn vestur Evrópuþjóðirnar einfaldlega sambandsins vegna – til þess að rétta af ákveðin lýðræðishalla sem myndast af stækkun sambandsins til austurs og því að missa út Bretlandseyjar. Og að því liggi líka á að fá norðmenn inn – og það sé vel hugsanlegt að samningaviðræðurnar við Ísland verði í og með merkjasendingar til Noregs um hvað þau geti fengið út úr aðild.

Ég hef líka takmarkaðan áhuga á því hvað Ísland getur grætt á því að ganga í ESB – þótt ég trúi því líka að það sé ýmislegt. Ég held það sé miklu mikilvægara hvað við getum lagt af mörkum. Við eru ein ríkasta þjóð í heimi – við ættum ekki alltaf að hugsa bara um leiðir til þess að geta orðið ríkari.

Annars hef ég verið á flakki inn og út úr ESB síðustu daga. Ísland, Osló, Åmål, Osló. Það var frekar jafnt þangað til að ég fékk mjög gott hreindýrawrap á The Hunter á Gardermoen, hvað allir ferðalangar athugi – máltíð ferðarinnar, ótrúlega gott. Stadshotellet í Åmål var betra en Xpress Comfort í Osló og bæði voru miklu betri en Aurora við flugvöllinn í KEF – sem var líka sjúúúúúúúklega dýrt og ekki bara út af sólmyrkvanum (en líka hans vegna). Íslendingar eru og verða heimsmeistarar í peningaplokki – að gefa manni lítið fyrir peningana (verst er samt flugrútan hans Bjarna Ben – það er ekkert jafn ósæmilegt sjálfstæðri þjóð og að hafa ekki á 80 árum getað komið okkur upp sæmilegri flugrútu, sem kostar ekki handlegg og fótlegg og sem gengur á föstum tímum og sem er ekki einsog sardínudós af því sætin eru svo nálægt hvert öðru, þetta er ógeð).

Það var köntrí í Åmål. Rokktónlist og dub í Osló. Ibsen í Osló og Monica Fagerholm í Åmål. Það er dýrara í Osló – en manni finnst maður líka fá eitthvað fyrir peninginn. Bókabúðirnar í Osló – a.m.k. Norli og Norlis Antikvariat á Universitetsgatan – eru einsog að vera í einhverjum draumi. Það er ALLT til í Norli. Líka sænsku og dönsku bækurnar og risahillur af nýjum frönskum, þýskum, ítölskum – uppstillingar á Medici verðlaunahöfum og listi Booker tilnefndra uppi á vegg og ALLT til. Norskar bækur eru til langt aftur í tímann – ekki bara ein og ein úr síðasta jólabókaflóði, krimmarnir og það litla sem endaði í kilju.

Ég fór á Ibsensafnið. Hann var með risastórt málverk af August Strindberg á skrifstofunni sinni. Sem væri ekki í frásögur færandi nema vegna þess að hann fyrirleit Strindberg. Hann sagði að sér liði ágætlega með þennan „geðsjúkling“ horfandi yfir öxlina á sér.

Annars eru norðmenn áberandi ríkir. Það talsverð svona post-world tilfinning sem fylgir því að ganga (ég skokkaði) eftir Akers bryggju og út á Tjuvholmen. Þannig leið mér fyrir 20 árum þegar ég kom fyrst á Söder í Stokkhólmi (í dag finnst mér söder sjónarmun meira normal) – einsog allir væru dálítið lífrænni en annað fólk, dálítið ríkari, dálítið mýkri, í dálítið nýrri fötum, hollustulegri og hedónískari í senn. Allt svo fullkomið. Það er óþægilegt að ganga síðan í flasið á betlara augnabliki síðar en það er ekki bara misskiptingin sem er óþægileg við svona lagað – það er eitthvað beinlínis veruleikafirrt, eitthvað rangt, alveg jafnt þótt þetta væri í sósíalískri útópíu og það væru engir betlarar og engir ofsaríkir. Ég skrifaði um þetta í dagbókina í gær, margar síður, en komst samt ekki að neinni niðurstöðu – nema að það væri ósanngjarnt af mér að ætlast til þess að það væru óhreinindi, óþægindi, þjáning jafnvel, í heiminum, en mér þætti ég alltaf við það að kæfast þegar það vantaði skítinn og erfiðið og sársaukann. Einsog sjálf hamingjan yrði alltíeinu marklaus. Verðlaus. Ófrjó.

Svona er þetta ekki í Evrópusambandinu.

Djók.

ps. Ég keypti norskan Ulysses í tveimur bindum, útgáfu frá 1993; Finnegans likvaka, sænska þýðingu sem er ný (í Noregi, af því þeir eru fáránlega góðir í öllu), smásagnasöfn eftir Thomas Espedal og Gunnhild Øyehaug og Dei døde eftir Joyce í þýðingu Jons Fosse.

*Þetta er ekki vísun í Jón Kalman, sem er þó vinsæll hér í bókabúðum einsog Hallgrímur og Auður Ava og Stínu Eiríks sá ég líka á góðum stað – Himmel og helvete er norsk kvikmynd frá 1969 um tvo unglinga sem prófa að kaupa hass af skósvertumáluðum norðmanni (sem á að vera pakistani) og sirka þremur vikum seinna er hann farinn að lemja hana svo hún selji sig fyrir meira dópi. Mig minnir að þau hendi sér bæði út um glugga í viku fjögur. Þetta er almennt álitinn ein versta kvikmynd sem Norðmenn hafa gert – og var höfð til sönnunar, af norskri vinkonu minni upp úr aldamótum, þess að norðmenn væru með öllu óhæfir til kvikmyndagerðar og gott ef ekki lista almennt, með hugsanlegri undantekningu fyrir Hamsun.

Það er svo undarlegt að þegar ég skulda ríkinu peninga greiði ég vexti þegar ég svo skila mínu, en þegar ríkið dregur það dögum saman að borga mér laun þá fylgja því engir vextir.

Í annað skiptið í ár er sem sagt eitthvað rugl á bókhaldskerfinu og því hefur enginn fengið greidd listamannalaun í þessu landi (það best ég veit). „Verður vonandi komið í lag fyrir helgi“. Og hefðum þó öll eðlilega átt að fá greitt fyrir síðustu helgi. Ég lifi einsog aðrir í mínum geira frá einum launatékka til þess næsta en er þó ekki jafn illa staddur og einhvern tíma í lífinu að það sé líka allt annað í botni – fyrir kannski 15 árum hefði ég verið farinn að slá einhvern um lán fyrir mat. En ég er augljóslega ekki búinn að borga af lánunum – nú eða borga skattinn.

Annars er haft fyrir satt að þar sem saman komi fleiri en einn andans maður – einsog t.d. hér á þessu kúltíveraða bloggi – sé fljótt farið að tala um peninga. En þar sem aurasálirnar komi saman – að loknum gróða, í góðu grilli – sé farið að tala um bækur. Það er samt ábyggilega bara Jordan Peterson.

Ég átti 24 ára útgáfuafmæli í vikunni. Annað hvort 1. eða 2. ágúst 2002 komu Heimsendapestir út hjá Nýhil. Verandi 48 ára er þetta þá hálf ævin sem er undir. Hvort henni var vel varið verður einhver annar að dæma um. Á næsta ári er þetta sem sagt aldarfjórðungur og varla nema í allra besta falli annar slíkur eftir – og væntanlega (ef litið er til tölfræðinnar) ekki nema 1/3 bókanna. Upp úr þrítugu hélt ég því fram að nær allir rithöfundar skrifuðu sínar bestu bækur á bilinu 35-55. Ég held að helstu undantekningarnar séu höfundar sem annað hvort byrja seint eða hætta snemma – en þetta er vel að merka mjög ábyrgðarlaust gisk allt saman og byggðist sennilega á sínum tíma á einhverri tilfinningu fyrir því að ég væri enn að bíða eftir sjálfum mér, og jafnvel að sýna mér þolinmæði, hvetja mig áfram.

Mig langar að gefa út ljóðasafn á næsta ári. Heildarsafn sem sagt. Er það ekki ágæt leið til þess að fagna 25 árum in business? Það er auðvitað engin eftirspurn eftir slíku frekar en öðrum ljóðabókum – og þetta er mjög „sundurlaust“ safn, svona fagurfræðilega, mikið af mjög skrítnu framúrstefnudóti í bland við alls óskylda rómantík og pólitískar yfirlýsingar, tækifærisljóð og einkabrandara. Og kannski er engin ástæða nema í besta falli sagnfræðileg að hafa þetta collected frekar en selected – tilraunaljóð eru eðli málsins samkvæmt oft misheppnaðar tilraunir og æskuljóð eru æskuljóð og þessi þroski sem kemur með árunum er nú ekki beinlínis alltaf þokkafullur. Ú á fasismann – á það heima þarna? Sumt af því er bara mjög léleg grafísk hönnun, frekar en myndljóð, svona eftirá að hyggja. Handsprengja í morgunsárið eða önnur samstarfsverkefni? Ástarljóð og afmæliskvæði? Flarf á ensku? Þýðingavélafikt frá upphafi aldarinnar? Hljóðaljóð – collage einsog Úr órum Tobba sem er eiginlega vonlaust á prenti? Ég óttast bara að færi ég að skera niður myndi ég á endanum komast að þeirri niðurstöðu að þetta sé allt jafn ómerkilegt. Að í stað þess að segja alltaf færri og færri orð, færi ég að fjarlægja fleiri og fleiri orð – væta í púðrinu – og til hvers væri maður þá að þessu (nú er ég alveg korter í að segja ykkur bara að eiga þennan helvítis tjakk).

Annars er einhver luðra í mér. Það stendur vonandi til bóta.

Það er mánuður í þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandsumsókn – ég ætlaði að segja að umræðan sé gersamlega farin af hjörunum en í raun var hún af hjörunum alveg frá fyrsta orði. Ég hef það ekki á tilfinningunni að einn einasti málsmetandi maður á þessu landi hafi íhugað afstöðu sína í svo mikið sem sekúndubrot – þess sér a.m.k. ekki stað í langlokunum sem skrifaðar eru á fb að því er virðist í því eina augnamiði að grafa sína eigin hæla lengra niður í jarðveginn, einsog þetta sé reipitog, og kannski líka sannfæra sjálfan sig enn frekar um að sú afstaða sem maður hefur haft frá fyrstu stundu sé sú eina rétta og allir aðrir séu þjóðníðingar og aumingjar sem „sagan muni muna“. Sumir orða það pent – aðrir ekki – en í grunninn er þetta hreyfingin. Tvær skotgrafir og barátta við hreina illsku á báða bóga. Það er eitthvað mikið að okkur (og ekki bara á Íslandi – þetta er svona alls staðar).

Smá próf: Ef maður getur ekki einu sinni velt fyrir sér afstöðu þeirra sem maður er ósammála án þess að hrista hausinn og finna hvernig fingurna fer að klæja að skrifa eina langloku til viðbótar, þá er maður kannski ekki með afstöðu heldur bara árátturöskun.

Sjálfum finnst mér liggja beint við að aðild – og þetta er ekki atkvæðagreiðsla um aðild, hvað sem óheiðarlegir um það gelta – hafi í för með sér ýmislegt jákvætt og annað neikvætt. Það myndi sléttast úr ýmsum agnúum „íslenska kerfisins“ – t.d. er líklegt að fiskverðssirkusinn myndi líða undir lok – og við fengjum einhverja nýja frá „evrópska kerfinu“.

Ég held mér þyki annars skrítnust sú afstaða að gera Evrópusambandið að samheiti fyrir kapítalismann – ekki vegna þess að þar ríki ekki kapitalísk lögmál heldur vegna þess að það stillir valkostunum upp einsog það ríki ekki kapitalísk lögmál á Íslandi. Það er eitthvað trúarlegt við það – einsog að benda á syndina í næstu sveit til marks um að ekkert sé syndgað í þessari. Sama gildir um áhersluna á hörð landamæri sambandsins – þau eru vissulega ekki fagnaðarefni, en það er ekki einsog við séum eitthvað skárri.

***

Annars gengur lífið sinn vanagang á Ísafirði. Ég er að nálgast endann á Liken vi begravde þýðingunni. Á morgun kemur Per vinur minn í heimsókn með fjölskyldunni sinni. Við ætlum að renna saman út að Látrabjargi á fimmtudag. Í gær lék Öddi (og Rúna) í Blómagarðinum – sem heitir Austurvöllur, sennilega er þetta Blómagarðsnafn bara eitthvað sem ég tók upp á barnsaldri, veit alls ekki hvort aðrir kalli hann Blómagarðinn, kannski, kannski ekki – og í kvöld ætla ég að fá mér bjór með gömlum vini, Grími Hákonarsyni (það vita það ekki margir en Grímur er stofnmeðlimur í Nýhil). 

Aram ákvað svo að henda í impromptu djasskvartett til þess að spila á Tjöruhúsinu milli hádegis- og kvöldverðar næsta sunnudag. Hann trommar sjálfur og Guðrún vinkona hans leikur á píanó, sjálfur Tumi Torfason („tengdasonur tjöruhússins“) ætlar að leika á trompet og ég verð á kontrabassa. Það verður alveg að viðurkennast að þetta er mjög bratt fyrir mig – sjö lög og miserfið en það erfiðasta (Four, Miles Davis) er gersamlega að gera út af við mig. Það er of flókið og ringlandi í byggingu til þess að ég treysti mér til að spinna göngubassann svo ég lærði bara línurnar – en gangurinn er líka helvíti langur og ef ég fer af sporinu er alls ekkert víst að ég finni það aftur. 

Leifsstöð. Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þið megið kalla þetta hvað sem þið viljið – t.d. KEF – en ég segi Leifsstöð. Ég man hvað mér fannst spennandi að koma hingað þegar ég var lítill. Í fyrsta skipti sem ég kom hingað án foreldra minna mætti ég alltof snemma – fluginu var svo seinkað um fleiri klukkustundir svo ég endaði á að hanga hér með vinum mínum í rúmlega vinnudag. Og naut hverrar mínútu. Samt var ég hvorki með tölvu né síma og ekki einu sinni bók og hafði ekki aldur til að drekka bjór. Svona var maður nú nægjusamur.

Ég ætlaði að borða morgunmat á Jómfrúnni en missti geðheilsuna við að reyna að eiga við QR-kóða afgreiðsluna – og það þýddi ekkert að veifa starfsmanni, sem var bara upptekinn við að spjalla við annan starfsmann. Fór á Elda. Pantaði mér vitlausan morgunmat (continental en ætlaði að fá „Elda Breakfast“ – kvartaði meira að segja en þetta reyndist 100% mér að kenna, ég kann bara ekki að lesa og ætti auðvitað ekki að fá að panta morgunmat fyrren ég er búinn að fá kaffi).

Ég hef tekið eftir því að það er aftur að verða algengara að maður fái eða geti fengið afgreiðslu á íslensku. Starfsfólkið virðist samt af málrómnum meira og minna af erlendu bergi brotið en það er bara búið að læra málið – eða nóg til að díla við kúnna og matseðla.

Í gær hitti ég ungverskan vin minn, ljóðskáldið Peter Zavada, á Kaffi Vest. Hann er ekki kominn til að læra íslensku heldur bara dandalast og ljóða svolítið. Við rákumst líka á Sjón og son hans, Flóka. Annað gerði ég ekki í Reykjavík – jú, ég keypti teketil! – en svo keyrði ég beint til Keflavíkur, svaf þar í nótt.

Það var tónleika og bíóvika hjá mér. Horfði á Bird – Charlie Parker mynd Clints Eastwood – og Almost Famous með Aram. Við fórum svo saman á bæði tríó Sölva Kolbeins (hinir eru Magnús Trygvason Eliassen og Hilmar Jensson) í Edinborgarhúsinu og Purrk Pillnikk á Vagninum á Flateyri. Bæði mikið fyrirtak og sennilega væri þessi röð viðeigandi fyrir mann sem ætlaði að trylla sér út í nóttina – ýlfra á tunglið – en fyrir tæplega fimmtugan karl hefði farið betur á að byrja á brjáluðu pönki og enda svo í framúrstefnudjössuðu hljóðbaði fyrir háttinn. Þá held ég maður hefði sofið vel. Ég náði að taka í höndina á Sölva, Braga Ólafs og Sigtryggi.

Síðasta lag Purrksins var Vond orð og þá bað Einar alla um að leggja vond orð í púkkið. Aram var mjög hneykslaður á öllum vondu orðunum sem fólk valdi (sérstaklega finnst honum áhrifavaldur flott orð – ég er sammála því). En þegar ég kvaddi Braga sagði ég „sjáumst í stríðinu“ og ég sá strax fyrir mér að þetta hefði getað farið í hauginn, getað verið eitt af vondu orðunum (sum orðin voru setningar). Eiginlega keyrði ég hálfhnípinn úr bænum vegna þessa. Hræðilegt að kveðja (kvelja?) kollega sinn með vondum orðum.

Ég er með of margar bækur í gangi. Er að treina mér seinni hluta fimmta kafla Portrait of the artist (sem ég hef auðvitað marglesið). Hálfnaður með ævisögu Noru Barnacle. Kominn þriðjung inn í Illionskviðu þýðingu Emily Wilson (kannski er það þess vegna sem ég sagði þetta með stríðið við Braga?). Og er að „skoða“ frekar en beinlínis lesa bókina La Machine eftir George Perec. Þetta er svolítið skrítin bók, einsog má ímynda sér – maður þarf ekki annað en að sjá mynd af Perec til að fatta að hann skrifar skrítnar bækur. Bókin kom fyrst út sem útvarpsleikrit á þýsku og ef ég er ekki að misskilja frönsku útgáfuna mína þá á þýski þýðandinn og góðvinur Perecs – Eugen Helmlé – heilmikið í verkinu og Perec segir sjálfur í bréfi að nú hafi honum tekist að skrifa heilt verk á þýsku, hann sem kunni ekki stakt orð í málinu – ef ég skil þetta rétt þá sem sagt kom hann fram með ákveðnar leiðbeiningar og Helmlé framfylgdi þeim. Hins vegar er verkið líka víða skráð þannig að þetta sé franskt verk sem Helmlé hafi einfaldlega þýtt. Á frönsku þýðingunni – sem þær gerðu Valentin Decoppet og Camille Bloffet – er Helmlé skráður meðhöfundur.

Allavega. Bókin – sem var fyrst útvarpsleikrit, 1968 – er skrifuð frá sjónarhóli tölvuforrits sem er að fara í gegnum Wandrers Nachtlied eftir Goethe. Telja orð, atkvæði, greina rím, þemu, merkingu og svo framvegis. Þetta verður bilaðra og bilaðra eftir því sem á líður – tölvan þarf stöðugt að leiðrétta sig (über? spyr hún í textavenslunum og fer að tengja við über alles t.d. en þarf þá að byrja upp á nýtt, afvegaleidd).

Bókina gaf Nadja mér í afmælisgjöf. Hún er bæði erfið og auðveld aflestrar. Franskan mín er auðvitað ekki frábær – og ég myndi sennilega misskilja/ekki-skilja jafn mikið á þýsku – og framúrstefnuformið og endurtekningarsamt forritunarmálið gera þetta bæði auðveldara og erfiðara.

Jæja. Þarf að fara til Svíþjóðar. Stokkhólmur í nótt. Á morgun tek ég svo lestina til Umeå og rútuna til Skellefteå. Hinn tek ég aðra rútu alla leið til Jäckvik norður í rassgati. Þar bíður mín bókmenntahátíð. Í bænum búa 32 – mér sýnist á dagskránni að það verði fleiri höfundar en íbúar.

Ég er sennilega mjög trúr þýðandi. Ekki að ég hafi lúslesið og borið saman margar þýðingar. En eðlisávísunin býður mér að vera frekar trúr frumtextanum en því sem ég skil sem málfarslegar klisjur markmálsins. Ef ég get þýtt orðasamband þannig að það skiljist – og það skiljist að það sé orðasamband – þá held ég því frekar en að finna annað íslenskt sem nær því næstum því. Undantekningin er kannski ef orðasambandið er eitthvað fáránlega algengt – eitthvað sem er nánast „ósýnilegt“ í texta. Einsog „sigla í kjölfarið“ eða eitthvað álíka.

Ég geri líka allt sem í mínu valdi stendur til þess að stytta ekki langar setningar. Eða rétta af kaos. Kaos er frábært – setningar sem krefjast þess að maður sé vakandi á meðan maður les þær eru frábærar. En gallinn er reyndar sá að gagnvart prófarkalesurum og ritstjórum leyfist manni miklu meira kaos – fjölskrúðugra lífríki – í eigin texta en í þýðingu. Það er miklu ríkari krafa um að þýddur texti sé á „normalíseraðri íslensku“. Og það er erfiðara að standa á „sínu“ þegar maður er að þýða – þegar maður er í a.m.k. einum skilningi þjónn textans frekar en meistari.

Mér finnst líka alltílagi og oftar kostur en löstur að frummálið sjáist í gegn. Maður er ekki bara að flytja með sér sögu í þýðingu heldur einnig tungumál – og öll tungumál eru aðferðir til þess að hugsa í sjálfum sér.

En svo get ég líka alltíeinu séð mér ástæðu til þess að henda inn einhverju smáræði. Það stendur kannski „lengi“ en ég skrifa „í háa herrans tíð“ af því senan er að gerast eftir messu og það er margt í þeim dúr í textanum – og kannski eitthvað sem ég hef þurft að skera út. Svo þetta er ekki alveg einhlítt heldur.

Svo er grófþýðingin líka tækifæri til þess að leyfa sér. Að skapa og prófa. Það er auðveldara að draga úr því í ritstjórnarferlinu en að lenda í nokkurs konar leiðslu aftur. En maður á að vera djarfur og fastur fyrir.

Ég nota gervigreindina heilmikið til að slá upp orðum. Það er af nokkrum ástæðum – í fyrsta lagi innihalda sænskar orðabækur aðallega orðin sem ég kann. Þegar ég rekst á orð sem ég kann ekki þarf ég að finna merkingu þeirra annars staðar (og reyndar eru þá sænsk-sænskar orðabækur á netinu ágætar – orðalisti akademíunnar). En svo nýtist hún ekki síst til þess að ýta við heilanum í sjálfum mér – að kveikja ljós í réttum klefa. Hún kemur sjaldnast með lausnina en hún hnitar nógu nálægt henni til þess að stytta mér leiðina.

Þar á eftir nota ég svo orðabækurnar tvær sem standa alltaf opnar á skrifborðinu mínu – Íslenska orðabók og Samheitaorðabókina. Mér hefur ekki gefist vel að nota öll þessi orðasöfn á netinu – ætli ég opni ekki islex oftast? En málið og m.is og það allt saman – mér finnst einsog ég sé alltaf að lenda á sitthvorri síðunni og kemst aldrei inn í að nota viðmótið. Auk þess kemst ég þá upp með að hafa færri glugga opna. Og orðabækur eru líka svo miklar fjársjóðskistur – maður er alltaf að rekast á eitthvað sem maður var ekki að leita að þegar maður rótar í þeim.

Á venjulegum degi á skrifstofunni er settöppið sem sagt: 1) Fartölva með 2-3 opna glugga (að jafnaði gervigreind, islex, google) 2) Borðtölva með tvískiptum skjá, handrit öðrum megin, pdf af bókinni hinumegin 3) Íslensk orðabók 4) Samheitaorðabók.

Þegar ég þýddi Ginsberg á sínum tíma – það var fyrsta þýðingin mín – var ég netlaus með fartölvuhlunk með biluðu batteríi og varð að vera í sambandi við rafmagn, ensk-enska orðabók og norska þýðingu á ljóðum hans til samanburðar og Howl Annotated. Og sennilega var þá mikilvægast að vera með djúpan öskubakka og eiga nóg af kaffi. Það var ekki verra líf en það var öðruvísi. Og ég var alltaf umkringdur fólki í stofunni þar sem ég sat – og þetta fólk var gjarnan orðið fullt um miðjan dag og farið að vera með læti.

Veit einhver hvar ég gæti fengið einsog 100 k´íló af hreinu kókaíni? Má vera aðeins minna eða aðeins meira.

***

Annars hef ég líka verið að velta fyrir mér þessum langreyðarbesefa og besefanum sem veifaði langreyðarbesefanum framan í myndavélarnar og viðbrögðin – þetta var kannski ekki til fyrirmyndar en ég er ekki heldur alveg viss um að þetta feli í sér endalok siðmenningar. Og það er einsog það hafi líka alveg gleymst í allri umræðunni að það er í Reykjavík heilt safn, vinsælt ef ekki hreinlega rómað, þar sem besefar af öllum mögulegum tegundum eru til sýnis. Það best ég veit er þeim að vísu ekki veifað.

Já og til að bíta höfuðið af skömminni þá finnst mér þessi frekjuorka í þeim Watson og Loftsson báðum álíka þreytandi og til lítillar eftirbreytni.

***

Ég sótti drenginn minn á flugvöllinn í gær og hann verður heima í rúman mánuð. Það er allt betra þegar hann er hérna, jafnvel þó hann sé bara uppi í herberginu sínu að hanga í tölvunni – ég er aðeins heilli þegar hann er nærri en annars. Ekki þar fyrir að hann verður að fá að fullorðnast í friði – ég ætla ekki að læsa hann inni. Hann fær að fara aftur til Svíþjóðar í ágúst.

***

Ég er mikið búinn að hugsa um a) döbbanir á ensku og b) lúpínuna síðustu daga. Bæði af hálfgerðri áráttu sem er ekki holl. Ég er að reyna að skilja lúpínuna. Og afstöðu fólks til hennar. Ef hún er ágengt krabbamein í náttúrunni, einsog mér finnst ég heyra fólk halda fram, hvers vegna er þá einsog það sé ekkert gert í þessu lengur? Einhvern tíma var verið að gera tilraunir með að slá hana. Gefst hún upp eftir 15-20 ár einsog ég las einhvers staðar? Og er kerfillinn eitthvað skárri eða fáumst við bara ekki við honum vegna þess að … er hann innlendur? Eða er það af því hann er ekki alveg jafn áberandi – breiðurnar kalla ekki á mann úr fjöllum langt í burtu. Og af hverju vex lúpínan svona undarlega – stundum er einsog breiðurnar fari í beinni línu upp fjall, kannski alveg autt öðru megin við hana, bara melur sem bíður þess eins að fá lúpínufræ, sem lúpínan heldur aftur af. Breiðurnar eru sérstakar í laginu.

***

Áráttan fyrir döbbinu er ekki komin til af góðu. Á Ísafirði er nýhafið verkefni sem heitir Spólað til baka þar sem eru sýndar gamlar myndir – það er sérstök áhersla á að fá ungt fólk til að mæta (allir fæddir 2000 eða síðar fá frítt inn). Ég fór á Sódómu fyrir mánuði, La Haine í síðust viku – ótrúleg forréttindi að geta séð svona í bíó (ég sá báðar á v´ídjóspólu á sínum tíma). Og næst er Run, Lola Run, sem Smári vinur minn benti vinsamlega á (í fb-grúppunni) að héti auðvitað Lola rennt – þetta er þýsk mynd – en svo kom í ljós að Run, Lola Run var eiginlega rétt, af því það stendur til að sýna hana döbbaða á ensku með enskum texta að auki. Af því ein enska er ekki nóg. Þetta er víst gert að uppástungu nemendafélags menntaskólans – sem töldu að með þessu móti myndi fleira ungt fólk mæta. Og allar myndir þar sem döbbun er í boði verða döbbaðar á ensku – ég er búinn að gúgla næstu myndum og það er ekki til ensk döbbun á Fucking Åmål en það er til ensk döbbun á Cinema Paradiso, sem verður síðar í ár (kannski gerir skipuleggjandinn, sem er ítalskur, undantekningu – maður getur alltaf vonað).

Minn persónulegi smekkur er að döbbanir séu yfirgengilega hallærislegar svona almennt – þegar ég átti heima í Þýskalandi passaði ég mig á að það stæði alltaf „Orginalverfassung“ í auglýsingunni. Og ég veit ekki hvað mér þætti ef myndin væri döbbuð á íslensku. En þetta er ekki bara fagurfræðilegt spursmál heldur líka félagslegt og pólitískt. Það eru börn og unglingar í bænum sem eiga íslensku að móðurmáli en velja að tjá sig hvert við annað á ensku. Af því að enska er best. Það eru staðir þar sem matseðlar eru bara á ensku, staðir sem heita bara enskum nöfnum – innflytjendur sem kunna ekki ensku þegar þeir koma til landsins læra fyrst ensku og svo (kannski) íslensku. Þetta ýtir enn frekar undir þá heimspeki að enskan sé, einsog þeir segja, „über alles“. Og þetta er náttúrulega styrkt af bænum – og reyndar menntaskólanum líka, sem kennir þýsku!

En þetta er ekki mitt prójekt og sá sem vinnur vinnuna ræður þessu. Ég yrði reyndar hissa ef að nemendur sem ekki þola að horfa á kvikmynd á þýsku, textaða á ensku, þoli að horfa á döbbaða leikna mynd – það er sannarlega eitthvað sem maður þarf að venjast. Þegar til kastanna kemur altso. Ég held þeir spari sig bara fyrir næstu Marvelmynd. Og hinir missi af tækifærinu til þess að heyra eitthvað annað en ensku.

***

Annars er ég líka meðvitaður um að bæði lúpínuáráttan og döbbáráttan eru komnar til út af einhverri togstreitu – ég er með og á móti lúpínunni í senn; og ég er með Spólað til baka en miður mín yfir þessu döbbrugli. Og þá skapast einhver óróleiki í sálinni á mér sem gerir það að verkum að í klukkustundarlöngum hlaupatúr hugsa ég kannski ekki um neitt annað. Sem er alls ekki hollt – og hefur hvorki að gera með lúpínur eða döbbaðar kvikmyndir og bara 100% um mig.

***

Ég tek til baka allt sem ég sagði um síðustu þáttaröð Euphoria. Síðustu tveir þættirnir voru hræðilegir og þetta endaði gersamlega úti í skurði. Og kannski gerði síðasta þáttaröðin ekki annað – við nánari skoðun – en að undirstrika hvað þetta var sundurlaust allan tímann.

***

Ég minni á kókaínfyrirspurnina hérna efst. Ég er, af ástæðum sem óþarfi er að fara út í, alveg ren.

Mér er farið að leiðast mjög að nota lesgleraugu. Ekki vesenið – að týna gleraugum, gleyma gleraugum, beygla gleraugu – heldur að sjá illa og vera alltaf að skipta á milli gleraugnasjónar og venjulegrar; það er einsog heilinn í mér vilji ekki skipta, eða augun, fókusinn er lengi fram og aftur og ég er alltaf með höfuðverk að bíða eftir því að sjá. Ég var reyndar mikið með höfuðverk áður líka en þetta hefur sem sagt aukist. Mígreni light, kalla ég þetta stundum – ég greini mig alltaf bara með diet útgáfur af öllu, diet árátturöskun, diet einhverfu, diet mígreni og svo er ég auðvitað með diet sjóndepurð líka. Það er ekkert að mér sem gott spark í rassgatið gæti ekki lagað. Ein íbúfen. Góðir ávanar.

Ég á afmæli. Ég er fjögurra tylfta gamall. Steikti mér guanciale í morgunmat af tilefninu, bar það fram með tveimur blæjueggjum og bakarabollu og smá salati og tómat. Ég er einn heima, allir í Svíþjóð. Fer í mat til mömmu og pabba á eftir. Og á morgun sæki ég Aram í Keflavík.

Vinn og ligg í leti. Er búinn að vera að horfa á Euphoria. Lengi framan af var þetta til skiptis skemmtilegt og leiðinlegt. Einsog það rynni alltaf út í eitthvað Beverly Hills 90210 af og til – nema með standpínum. Sennilega er mest af typpum í fyrstu þáttaröðinni. Ég var eitthvað að reyna að rifja það upp hvort ég hef nokkurn tíma séð kvenmannssköp í meinstrím sjónvarpsefni. Altso, kynfærin sjálf, ekki bara hárbrúska – af þeim sá maður alltaf nóg þangað til að konur fóru að sléttraka sig og síðan þá eru það bara brjóst af því hitt er sennilega síðasta vígið. Ekki að það vanti meiri nekt í þetta – hún er alls ekki það mest spennandi hérna. Ég sá einhvers staðar að fólki er uppsigað við þriðju þáttaröðina – það líða 3-4 ár á milli og hún er í allt öðrum gír, en ég er ekki frá því að m´er finnist hún best. Kannski er það bara af einhverri þörf til þess að skila sératkvæði. Ég vil líka halda því til haga að Sydney Sweeney er alls ekki slæm leikkona – hún er með sitt register og hún hefur sannarlega líka leikið léleg hlutverk en það á við um langflesta leikara, mjög fáir sem eru færir um að skila góðri framúrstöðu upp úr lélegum hlutverkum. En þetta er bæði sápuópera og sirkus. Mér finnst hann bara skemmtilegri utan menntaskólaumhverfisins.

Fer mjög hægt í gegnum ævisögu Noru (Barnacle / Joyce) eftir Brendu Maddox. Eiginlega er þetta mest um James samt. Það hlýtur að vera erfitt þegar heimildir um hann eru svona yfirþyrmandi en heimildir um hana eina og sér af skornum skammti – og það sem er áhugaverðast við hana er sjónarhorn hans á hana. Sem þýðir ekki að hún hafi ekki verið frábær manneskja og það allt en hún er bara innvikluð í stærstu bókmenntaverk tuttugustu aldarinnar, sem fyrirmynd og músa, og því fer sem fer.

Í gær var La Haine í Ísafjarðarbíói. Diego Ragnar er með dagskrá sem heitir Spólað til baka þar sem sýndar eru gamlar myndir. Það eru reyndar líka sýndar gamlar myndir á Þingeyri, þær eru úr kvikmyndasafni Íslands, en þetta eru svona útlenskir klassíkerar (Sódóma var reyndar fyrst). Lola rennt er næst. La Haine var rosaleg – minnti mig á À bout de souffle eftir Godard með öðruvísi ólátabelgjum og engri ástarsögu. Og Play eftir Ruben Östlund. Og svona karlmennskumyndir, myndir um vináttu manna sem eru mismiklir fávitar og krefjast mismikillar þolinmæði. Og myndina um matarsendilinn og hælisleitandann Souleymane sem var á frönsku kvikmyndahátíðinni.

Annars horfði ég kvikmyndadóm á YouTube í vikunni sem fjallaði um Jackass myndina – formattið var gagnrýnandi að tala við vin sinn og gagnrýnandinn var hrifnari af myndinni en vinurinn og sagði að hún væri um vináttu karlmanna og hvað væri erfitt að vera vinir, ef maður væri karlmaður, ef maður heftaði ekki pungana á sér saman eða træði fingrunum upp í rassgatið hver á öðrum (veifaði langreyðarbelli framan í þá). Vinurinn sagði að þetta væri kjaftæði, karlar gætu bara verið vinir með því að fara saman út að fá sér bjór eða eitthvað. Sem ég held að sé alveg satt. En þetta er samt skrítið bræðralag, þetta Jackass bræðralag (það kom fram í dómnum að þeir hefðu í myndinni étið laxerandi, vafið sig plasti og farið í twister og það hefði allt orðið vaðandi í niðurgangi og mér fannst það svo ólystugt að ég ákvað að fara ekki í bíó það kvöldið).

Já og svo er nýja lagið með Moses Hightower og Kött Grá Pje skemmtilegt. Einsog kemur engum á óvart.