Fjallabaksleiðin

Það sem mér þykir einna merkilegast við franska menningu – sem ég þekki vel að merkja betur í gegnum bókmenntir en bíómyndir – er sú gegnumgangandi ósk um að listin sé tekin alvarlega. Að þótt listin geti bæði verið fögur og skemmtileg þá liggi virði hennar í einhverju öðru en að vera skraut eða skemmtun. Þessu fylgir reyndar líka ákveðið þol eða þolinmæði – fyrir skrauti, skemmtun og fíflalátum, en líka ljótleika, gáfumennsku, jafnvel leiðindum – sem ég bý ekki alltaf yfir sjálfur. Það sem slær mig sem uppskrúfuð væmni eða tilgerð getur frönskum vini mínum þótt dæmi um hamslausa ægifegurð. 

En frönsk kvikmyndagerð er varla fólgin í þessu einu – að taka listina alvarlega? Er hún ekki líka spurning um einhvern tón, einhver litbrigði, einhverja sérstaka fagurfræði? Ég hef mjög tiltekna hugmynd um hvað einkenni franska kvikmyndagerð, þótt sú hugmynd sé alveg áreiðanlega byggð á ákveðnum klisjum og mér finnist ekki endilega auðvelt að koma henni í orð – í öllu falli finnst mér eiginlega allt sem ég tel mig geta fullyrt um hana líka orka tvímælis. Þá skiptir máli að halda því til haga að á síðustu áratugum hefur kvikmyndagerð – einsog aðrar listgreinar – orðið sífellt alþjóðlegri bæði í framleiðslu og fagurfræði, svo ætli maður að finna einhver tiltekin einkenni þá getur legið djúpt á þeim, nema maður leiti aftur í tímann. Hugmyndir mínar um franska kvikmyndagerð eru áreiðanlega mótaðar fyrst og fremst af síðustu fjórum áratugum síðustu aldar – frá 1960 fram undir aldamót. 

En kannski er besta leiðin til þess að byrja að svara spurningu af þessu tagi að snúa henni fyrst á haus og spyrja: hvað er frönsk kvikmyndagerð ekki? Vegna ráðandi stöðu amerískrar kvikmyndagerðar í vitund okkar þá er ekki endilega vitlaus vinnukenning að byrja bara á því að segja að frönsk kvikmynd sé kvikmynd sem leyfi sér að segja sögu eftir öðrum reglum en þeim sem eru skrifaðar á stjórnarfundum Warner Bros, Walt Disney og Netflix. Og af því leiðir líka, sem gæti verið umdeilt, að franskar kvikmyndir sem fylgja þessum reglum – mér dettur í hug að nefna Sous la Seine – Undir Signu, kvikmynd sem sver sig í ætt við Jaws og fjallar um hákarl sem sleppur laus í Signu – séu alls ekki franskar kvikmyndir heldur amerískar kvikmyndir á frönsku. 

Næsta þrep í viðleitni okkar til þess að svara þessari ómögulegu spurningu gæti þá verið að leyfa sér einfaldlega að hafa orð á klisjunum. Og segja, nei, fullyrða, út í loftið af öllum sínum innsæisdrifna alhæfingamætti: Franskar kvikmyndir eru hægar og sundurlausar, kynhvötin drýpur af öllu, allt er dálítið skítugt og dálítið kaotískt og persónurnar í þeim hafa stórar tilfinningar og tala annað hvort mikið og hratt eða þegja lengi og af miklum merkingarþunga. 

Fyrir sumu af þessu má sannarlega færa ágætis rök. Sögupersónur í frönskum kvikmyndum tala yfirleitt ekki fyrst og fremst í þeim tilgangi að hjálpa plottinu að þróast eða koma upplýsingum á framfæri – einsog þær gera í amerískum kvikmyndum – heldur til þess að veita okkur einhverja innsýn í persónuleika sinn og aðstæður, jafnvel að því marki að það vinni gegn því að lýsa plottinu. Og þar komum við einmitt að fyrsta sýnidæminu. Í kvikmynd Jean-Lucs Godard, À bout de souffle, leikur Jean-Paul Belmondo mann að nafni Michel. Í byrjun myndarinnar drepur Michel mann, í hálfgerðu framhjáhlaupi, og blaðrar síðan viðstöðulítið um sjálfan sig og sín mjög svo yfirborðskenndu hugðarefni myndina á enda, með þeim afleiðingum að þegar maður er af og til minntur á að hann drap mann og er á flótta kemur það manni eiginlega alltaf jafn mikið á óvart.

Söguhetjur franskra kvikmynda eru iðulega fólk einsog Michel, fólk sem er að reyna að lifa af sjálft sig – þær eru nær aldrei með örlögin í eigin höndum – ekki hetjur, hvorki af ætt Rockys né Erinar Brockovich – ekki fólk sem sigrast á örlögum sínum heldur fólk sem verður að lifa við þau, fólk hvers brestir eru sögunni jafn mikilvægir og kostir þeirra, og fólk hverra sögulok eru oftar en ekki ófyrirsjáanleg – kannski breytist allt í lífi þess, kannski ekkert, kannski deyr það upp úr þurru, jafnvel í miðri mynd, og kannski gengur það bara niður götuna og hverfur, án þess að leyst hafi verið úr neinu. Ef maður vill að sögur fái alltaf skýran endi er sem sagt betra að horfa bara á amerískar kvikmyndir – á frönsku, ef maður vill, eða dönsku eða íslensku eða einhverju öðru máli, þær eru, einsog áður sagði, út um allt núorðið. 

En við þetta, að leyfa sér að sinna öðru en plottinu myndast líka rými fyrir senur sem geta orðið einsog lítil myndlistarverk í sjálfum sér – það má t.d. benda á senuna sem við vorum að horfa á, sem gerist öll í þessu svefnherbergi og tekur bókstaflega yfir þriðjung myndarinnar. Og myndin fjallar einsog ég sagði, um mann sem er á flótta undan lögunum – en eyðir tæpum hálftíma uppi í rúmi með kærustunni sinni ber að ofan að bera saman sænskar og franskar stelpur. 

En mig langar að taka líka dæmi úr annarri frægri Godard kvikmynd – Bande à part – mynd sem er í grunninn hálfgerður glæpahasar en er riðin saman af senum sem gera næstum allar eitthvað allt annað en að þjóna þessu margnefnda plotti. Þessari senu lýsti einn vinur minn, sérfræðingur í Godard, svo að hér hefði Godard hreinlega fundið upp æskuna. 

Aðalsöguhetjurnar þrjár eru sem sagt að fara að fremja rán en það getur ekki farið fram fyrren um kvöldið. Þau þurfa að drepa tímann og ákveða að bæta met bandaríkjamannsins Jimmy Johnson og hlaupa hraðar en hann í gegnum Louvre. Í þessu kristallast eitthvað sem einkennir æskuna – þrótturinn í þessu hoppi og híi er eitt, það hvernig þau skauta sér eftir gólfinu, hönd í hönd og brosandi út að eyrum, hvernig þau eru ekki 15 ára heldur sennilega að nálgast þrítugt, greddan í því að mennirnir tveir eru eiginlega báðir að eltast við konuna sem heldur þeim á milli sín og gefur báðum undir fótinn, það hvernig þau eru öll drukkin af spennu vegna yfirvofandi glæpaverka en of kúl til að sýna það, og hvernig þau skjóta sér undan vörðunum sem reyna að hafa hendur í hári þeirra, hvernig þau hunsa gervalla listasöguna – þau eru á sjálfu Louvre og þau líta aldrei í kringum sig, eru fullkomlega í líkömum sínum, og þar með ómeðvituð um sögu heimsins, ómeðvituð um neitt þetta nema augnablik og sjálf sig – og svo verður auðvitað að nefna hrepparíginn við Bandaríkin, sem mega alls ekki eiga þetta met, það má enginn hunsa franska listasögu jafn hratt og Frakkar sjálfir.

Og þessi kappleikur hefur ekkert með annað í myndinni að gera, þannig lagað, þau eru bara að drepa tímann vegna þess að þau vilja ekki fremja ránið strax – það væri stílbrot – við þurfum sjálf, sem áhorfendur, að ákveða hvers vegna þetta skipti máli og hvernig þetta tengist öðru í myndinni. Svipað má segja um senu þar sem persónurnar þrjár ákveða í gamni að hafa mínútu þögn – en endast bara í 40 sekúndur – eða aðra þar sem þær byrja skyndilega að dansa – þetta eru senur sem spretta einsog upp úr engu og hafa engan „tilgang“ – senur sem væru strax klipptar út ef fylgt væri hinni gullnu reglu amerískra handritsskrifa: „kill your darlings“. 

Sumar þessara mynda hafa svo auðvitað ekkert eiginlegt plott – eru viðstöðulaust uppbrot, bara sena eftir senu sem verður að túlka sérstaklega. Ég nefni bara Le Fantôme de la Liberté eftir Bunuel, sem er óhugsandi sem amerísk mynd, kannski er amerískur súrrealismi bara óhugsandi frá a til ö – og sýni fræga senu af matarboði. 

Og þá komum við loks að öðrum mikilvægum punkti – þar sem enn frekar verður grafið undan öllu því sem ég hef sagt til þessa. Lengi vel var eftirlætis franska kvikmyndin mín nefnilega finnsk. La vie de bohème er tragikómedía eftir Aki Kaurismäki sem fjallar um þrjá listamenn í París, franskan rithöfund, írskt tónskáld og albanskan málara – sem er auk þess ólöglegur innflytjandi. Þessir menn, Marcel, Schaunard og Rodolfo eru hver öðrum fátækari, „listrænni“ og sérvitrari. Sú litla innsýn sem maður fær í list þeirra verður ekki til þess að sannfæra mann um að hún sé jafn stórkostleg og þeir telja sjálfir – eiginlega virðast þeir stunda listina frekar vegna þess að þeir séu dæmdir til þess, en að þeir hafi neina sérstaka hæfileika. En það er samt – innanum allt ruglið – eitthvað rétt, og kannski franskt, við fífldjarfa afstöðu þeirra til sköpunarinnar sem endurspeglast síðan í fífldirfsku hins finnska leikstjóra – að gera franska kvikmynd?  Því hver gerir bara franska kvikmynd, nema vera franskur? Hvernig er það einu sinni hægt? Verður maður ekki að vera franskur til þess að gera franska kvikmynd?

Það fór áreiðanlega ekki framhjá mér á sínum tíma að Krysztof Kieslowski – sem leikstýrði þeim frönsku myndum sem hæst fóru þegar ég var í menntaskóla – þriggja lita trílógíunni, sem kennd er við sjálfa litina í franska fánanum – væri pólskur. Og ég vissi áreiðanlega að leikstjórinn Luis Bunuel – sem gerði t.d. Le Fantôme de la liberté, sem við sáum úr hér áðan – væri spænskur. Síðar hef ég gert mér grein fyrir því að Michael Haneke væri austurríkismaður – það heyrist á nafninu. Og ég hlýt eiginlega að hafa tekið eftir því að Chantal Akerman, leikstjóri Jeanne Dielman – sem gerist í Brussel – væri belgi, einsog raunar Agnes Varda. En ég hafði alveg áreiðanlega ekki hugmynd um að guðfaðir franskrar kvikmyndagerðar, sjálfur Jean-Luc Godard væri Svisslendingur – þótt hann væri reyndar alinn upp í Frakklandi. Og ég hafði sannarlega aldrei áttað mig á því hvað þetta er algengt – hversu stór hluti franskrar kvikmyndagerðar er á vegum útlendinga. 

Það er nefnilega eitthvað við franska kvikmyndagerð – líkt og raunar ameríska – sem bæði sýgur í sig áhrif og gerir hlutina að sínum – eitthvað sem mætti í senn kenna við opin landamæri og listræna nýlendustefnu. Það er ekki bara vegna þess að hún sé í aðra röndina stíll eða genre, sem allir geti þá tekið þátt í, heldur líka vegna þess að hún hefur alla tíð þrifist í dýnamík við aðrar listir – ekki bara önnur listform, ljóðlist og myndlist og leiklist og tónlist – og leyft þeim að vera sýnilegir hlutar innan verkanna, frekar en eitthvað sem þurfi að samþætta og láta hverfa inn í heildina – heldur líka listir og listamenn annarra þjóða, sem skilja eftir sig fótspor og ummerki sem gróa og blómstra innan þess sem við köllum franska kvikmyndagerð. 

Mig langar þess vegna á að enda þetta alltof langa erindi á að sýna ykkur stutta senu úr áðurnefndri kvikmynd, La vie de bohème, þar sem albanska myndlistarmanninum Rodolfo, sem leikinn er af Matti Pellonpää, hefur verið varpað í fangelsi fyrir þann hræðilega glæp að vera ekki með rétta pappíra – en svo vill til að sá glæpur er líka í fókus í bíómyndinni sem við horfum á hér á eftir L’histoire de Souleyman. Það fylgir sögunni að Rodolfo er nýástfanginn af hinni frönsku Mimi – og stefnir nú í að honum verði vísað úr landi. Og í þessari orðalausu senu, þar sem Rodolfo situr einfaldlega á gólfinu með nokkrum frönskum vandræðaunglingum, finnst mér kjarnast eitthvað sem er í senn eins franskt og það getur orðið – en líka eins finnskt og má hugsa sér. 

Síðustu vikurnar hef ég legið yfir íslenskum ljóðum frá síðustu 5 árum. Ég átti svo sem ekki von á að það yrði leiðinlegt en það var samt skemmtilegra – og betra, hreinlega, orðið er betra – en ég átti von á. Og helgast auðvitað að hluta til af því að ég gat leyft mér að staldra fyrst og fremst við það sem mér fannst gott – og kynnast bara því sem þeir sem ég treysti sögðu að væri gott, af því sem ég átti ólesið.

Í gær skilaði ég af mér ritgerð fyrir sænska tímaritið Örnen och kråkan um „stöðu ljóðsins“. Ég skoðaði svona almennt breytingarnar síðustu 15 árin en lét vera að staldra við bækur síðustu 5 ára þegar ég var að vísa í „samtímann“ (og stóðst því miður freistinguna að nefna sjálfan mig). Stærsta breytingin er auðvitað allir innflytjendahöfundarnir – og gæðin í þeim skrifum. En svo hefur útgefnum ljóðabókum kvenna líka fjölgað úr þriðjungi í helming og þær d´óminera í öllum verðlaunum og tilnefningum (alveg burtséð frá Fjöruverðlaununum).

Þá eru auðvitað alls konar fagurfræðilegar breytingar sem ég geri einhverja tilraun til þess að fara út í – það er alltaf svolítið svell að eiga við, og byggist mest á að maður reynir að koma orðum að einhverju sem manni finnst maður hafa einhverja óljósa kviðtilfinningu fyrir. Það er miklu meira um heildstæðari bækur – í merkingunni að þær byggist upp smám saman, leiði frá a til ö. Það mætti auðvitað halda því fram að eldri bækur hafi líka verið heildstæðar en það var þá samt þannig að röð ljóðanna skipti ekki lykilmáli – þau teygðu sig ekki frá einu ljóði yfir í það næsta, heldur var kannski heildarsvipur með þeim öllum, og svo einhver innri fagurfræðilógík í því í hvaða röð þau voru látin birtast. Og auðvitað er þetta heldur ekki einhlítt.

Það er líka „alvarlegri tónn“ – meira að segja í gríninu.

Það komu hátt í þrjátíu skáld við sögu. En ég er enn að fatta skáld og bækur sem ég hefði þurft að nefna. Og svo eru enn nokkrar bækur sem ég hef ekki náð að sjá – bækur sem voru ekki til í Bókhlöðunni eða á Bókasafninu og sem ég náði ekki að panta. Ég eyddi líka einum fimmta af laununum mínum í nýjar bækur, sem er óforsvaranlegt miðað við reksturinn á mér þessa dagana. En eignaðist á móti nokkrar nýjar bækur. Ég hefði auðvitað átt að senda út boð um kynningareintök en mér fannst það eitthvað vandræðalegt.

En staða ljóðsins er sem sagt góð. Ég votta það.

***

Við Aino erum ein heima og höfum verið á Shakespeare bender. Horfðum á Romeo + Juliet, 10 Things I Hate About You (Skassið tamið), Shakespeare in Love og Much Ado About Nothing. Í kvöld er það svo gamanmyndin Rosaline, sem fjallar um konuna sem Rómeó gleymir þegar hann kynnist Júlíu. Hún kemur líka fyrir í Shakespeare in Love sem … hvað eigum við að segja, kynferðislega frelsuð? Hún er gift leikhússtjóranum Richard Burbage en heldur við bæði Shakespeare og lögreglustjórann. Og í einni senu ryðst Kit Marlowe inn á hana og Burbage við ástarleiki og hún eiginlega tekur ekki í mál að hætta, þótt karlarnir þurfi eitthvað að tala saman.

Það stefnir í að menntaskólinn sýni Rómeó og Júlíu og við ætlum sem sagt að mæta vel undirbúin.

Við horfðum líka á Clueless, sem er byggð á Emmu eftir Jane Austen. Og erum að hugsa um að taka nýjustu Emmu myndina, frá 2020, fljótlega. Og hugsanlega A Midsummer Night’s Dream frá 1999. Ég veit ekki alveg hvað fleira er hægt að bjóða tólf ára stúlku upp á af svona klassík. Hamnet?

Annars hafa þetta allt verið miklar fyrirtaks myndir hingað til. Svo þegar við erum búin með einhvern Shakespearinn þá fer ég alltaf og rifja upp hvað Þorgeir Tryggvason skrifaði um þær á Starafugl – í sinni epísku Shakespeare yfirferð. En ég er nú ekki mikið að leggja það á barnið samt.

***

Það voru þrjú deadline í síðustu viku. Í gær var fyrsti dagurinn frá áramótum sem ég vann ekki neitt (aumingjans kúltúrbarnið sem fær hvorki að fara á skíði eða til Tene í vetrarfríinu heldur þarf að hanga ein með pabba sínum, sem vinnur alla daga, og vill svo bara horfa á Shakespeare á kvöldin). Skáldsagan hefur ekki bifast í tvær vikur. Listamannalaunaskerðingin milli ára var ekki nema 25% en orkan sem fer í að bæta mér upp tekjumissinn er sennilega nær 60%. Af því frílans er bara illa borgað. Samt er ég líka búinn að lengja vinnutímann upp í sennilega svona 60 tíma á viku – í janúar miðaði ég við tólf tíma á daga alla daga, en var að gera út af við mig, svo nú vakna ég ekki klukkan sex nema þrjá daga í viku, stilli ekki einu sinni klukku á helgum.

Annars bætist ýmislegt á þetta. Tekjur að utan hafa minnkað hægt og bítandi ár frá ári síðustu 10 árin. Margt af því var eitthvað sem ég þurfti ekki að hafa mikið fyrir – bók- og réttindasala. Og mér hefur sjálfum þótt erfiðara eftir því sem ég eldist (eða læt samfélagsmiðla steikja í mér heilann, eða hvað það er) að vera að hugsa margt í einu – dró mig vísvitandi út úr pistlaskrifum þess vegna. En það er gaman að skrifa pistla og áreiðanlega bráðhollt – og ekki gekk mér neitt með skáldsögurnar í fyrra, hef ekki tölu á hvað ég henti mörgum handritum.

Kannski það sé samt mest barlómurinn sem er að drepa mig?

Ég er allavega alltílagi staddur núna. Og fer til Króatíu á bókmenntahátíð síðar í mánuðinum, sem er kannski ekki ferð til fjár en það verður áreiðanlega sól.

***

Annars er stríð í Íran. Og Háskóli Íslands tekur stoltur þátt í að þróa gervigreindarvopn sem verða notuð til hrottaverka. Og það hafa eiginlega allir stjórnmálaflokkar á Íslandi – og í Svíþjóð – tekið upp innihaldsrýran, villandi og popúliskan áróður gegn útlendingum. Sem á eftir að enda með ósköpum.

***

Og næsta færsla verður lokafærslan um Ulysses. LOFA!

Það tók mig of langan tíma að komast inn á þennan vef í dag. Mundi ekki lykilorðið og vefurinn neitaði að hjálpa mér að fá nýtt. Critical error. Ég er orðinn of gamall fyrir tölvur. Í síðustu viku var Starafuglsvefurinn hakkaður og ég þurfti að borga einhverjum tölvusérfræðingum fyrir að koma honum aftur í lag. Mér er sagt það sé hægt að gera hann þannig úr garði að það sé erfiðara að hakka hann – hann er auðvitað lítið uppfærður núorðið, enda aldrei neitt nýtt efni. Það þarf að koma honum í einhvers konar stafrænt formalín.

Ég er ekki viss um að það sé beinlínis bara tölvan sem ég hati heldur hata ég bara allt vesen. Þessa dagana. Þrek mitt gagnvart hlutum sem ganga ekki upp er nákvæmlega ekki neitt. Ég fæ endalausar auglýsingar á samfélagsmiðlum um börnát og kortisól og tai chi stólaæfingar sem muni bjarga lífi mínu og ég er farinn að óttast að algóritminn þekki mig betur en ég þekki mig sjálfur – en að á sama tíma þ´á hafi hann ekkert gott í hyggju, hann vill bara sjúga úr mér meiri orku og hafa af mér pening, undir því yfirskini að hann sé að hjálpa mér.

Ég hef verið að skrifa alls konar fyrir alls konar. Skáldsaga mjakast áfram, kannski hefst eitthvað fyrir vorið (til útgáfu í haust) ef ég tek ekki upp á því (eina ferðina enn) að henda bara öllu í ruslið. Mestur tími fer í styttri tíma deadline. Síðustu sex vikur hef ég verið með pistla í Lestinni. Ég veit ekki hvað þeir verða margir, held bara áfram þangað til ég verð rekinn. Ég hef heldur ekkert kannað hver er pólisían með að t.d. endurbirta pistlana hér. Þeir hafa flestir verið dálítið fréttatengdir og eru kannski bara úreltir. Ég skrifaði um Renée Good og ICE, um yfirvofandi innrás í Grænland, um draum formanns Svíþjóðardemókrata, Jimmie Åkesson, sem endaði með því að hann fleygði sér á spegil (í raunveruleikanum), um það hvernig best sé að hantera eineltisseggi og öfgahægrimenn, um hysteríska og þreytandi leit mannskepnunnar að lífsfyllingu og pistillinn sem fer í loftið á morgun er um nýju brottvísunarlögin, sem fóru mótatkvæðalaust í gegnum þingið. Hann átti að vera í dag en í dag verður þáttur um Kína og Kína er bara svo plássfrekt.

Pistillinn um lífsfyllinguna var sennilega bara eitthvað andlegt óp. Á hjálp. Eða eftir nýju áhugamáli. Annað hvort. Eða bæði.

Svo hef ég verið að skrifa fyrir Myndlist á Íslandi og Reykjavík Grapevine og Örnen och Kråkan.

Ég hef líka ákveðið að skrifa ekki meira um fyrstu kaflana í Ulysses, einsog ég ætlaði. A.m.k. ekki að svo stöddu. ´Ég ætla að endurlesa Penelópu á næstu dögum og skrifa um hana og segja þetta gott. Ég missti svolítið mótivasjónina þegar Dublinferðin datt af dagskrá. Ég hugsa að mér dugi alveg að skrifa vel um Penelópu.

Ég sendi líka Alfabet þýðinguna á útgefanda og bíð svars. Ég hef verið að pota í safn ljóðaþýðinga sem ég kem sennilega aldrei út. Eitthvað af því efni hefur reyndar þegar birst, fyrst í safni sem kom ekki út í nema örfáum eintökum – kannski 30-40 – árið 2007 og hét 131.839 slög með bilum. Og í Tíu þúsund tregawöttum eða Starafugli og svona hér og þar. En ljóðaþýðingar eru erfiðar. Ég sendi ljóð úr þessu safni á valin hóp fólks fyrir nokkrum árum – bara 3-4 ljóð á hvern – til að reyna að fá einhvern yfirlestur en ég heyrði aldrei múkk frá neinu þeirra (en hafði vel að merkja fengið samþykki fyrir að senda ljóðin, þau voru ekki send upp á neina óvon). Það var samt fólk sem ég reiknaði fyrirfram með að myndi hafa mikinn áhuga á þessu.

En Alfabet hlýtur að koma út. Alfabet er eitt af allra stærstu verkum evrópskra ljóðbókmennta síðustu 70 árin. Ég spurði m.a.s. gervigreindina til þess að vera viss um að ég væri ekki að taka of stórt upp í mig – hún setti Alfabet í fimmta sæti (í selskap með Szymborsku, Tranströmer, Heany, Celan, Rilke og fleirum). Ef hún má segja þetta, sem hefur ekkert raunverulegt vit, þá hlýt ég, sem er svona gáfaður, að mega halda því fram líka.

Hvað annað hefur gengið á? Ég fór í menningarreisu til Reykjavíkur til að sjá Óresteiu. Það er engu upp á hana logið – mín stærsta upplifun í leikhúsi hingað til. Ekki að það hafi ekki verið gaman að sjá Beint í æð hjá Litla leikklúbbnum (sem Hilmir Snær lék einmitt í fyrir rúmlega áratug, þegar hann var að hita upp fyrir Óresteiu). Það er líka uppselt á allar sýningar og við (ég er í stjórn leikfélagsins) bættum við aukasýningu, sem er alveg að fyllast líka.

Ég spilaði á tónleikum með Skúla mennska. Á bassa. Það var mjög gaman. Paranoid hituðu upp. Þeir eru á fullu að semja og æfa og ætla að freista þess að taka þátt í Músíktilraunum. Mjög efnilegt, Sabbath-inspírerað þungarokk.

Ég fór á Þorrablót. Það var mjög áþekkt fyrri þorrablótum. Nema maturinn var heldur betri. Og ég reykti ekkert (ég hef stundum bara staðið fyrir utan félagsheimilið allt kvöldið í kallahópi og reykt einsog ég hafi aldrei hætt). Það var samt ekki meðvituð ákvörðun.

Í kvöld er svo fyrsta æfingin hjá hljómsveitinni sem ætlar að flytja Dylanprógram í Edinborgarhúsinu 11. apríl.

Annars heyrumst við bara.

Í dag hefði James Joyce orðið 144 ára ef hann hefði ekki dáið 58 ára. 144 er auðvitað tólfta talan í Fibonacci rununni, einsog allir vita, og hefði þetta því verið stórafmæli, hefði Joyce lifað. Sem hann gerði sem sagt ekki og því er kannski engu að fagna í dag. Afmæli eru til þess að fagna því að maður sé enn á lífi og þeim fögnuði hlýtur að ljúka daginn sem maður deyr. Ég mundi þetta heldur ekki í gær og verð kannski búinn að gleyma því á morgun, þetta poppaði bara upp í flæðinu hjá mér ásamt öllum hinum hlutunum sem framleiddir eru í algrímabúinu til þess að dreifa huga mínum og sjá til þess að hann sé helst aldrei allur á sama stað á sama tíma.

Joyce er kannski einmitt einn af þessum hlutum sem sjá til þess að hugsanir mínar eru úti um allt. Stundum hef ég hann grunaðan um að hafa eyðilagt í mér heilann. Þessi hel´vítis bók hans er einsog sleggja. Ég veit ekki hvort ég þori nokkurn tíma að taka upp Finnegans Wake.

***

Kaffið á skrifstofunni er búið. Skáldsagan mín er strand. Ég svaf þrjá tíma í nótt. Þetta þrennt er ekki ótengt.

Ég hef notað ótal ritvinnsluforrit í gegnum tíðina. WordPerfect var ábyggilega fyrst í PC-tölvunni hennar mömmu. Ég man ekki eftir ritvinnsluforriti í Amstradinum okkar Vals. Svo kom Word einhvern tíma. Þegar ég fékk Apple tölvu 1995 fylgdi með henni Clarisworks. Sennilega er það forritið sem ég byrjaði að skrifa í – ég hafði skrifað ljóð með penna en lengri texta byrjaði ég að skrifa í Clarisworks. Byrjaði á tveimur eða þremur sögum – eftirminnilegust og lengst var saga um mann sem hét Lítil-Látinn og endaði einhvern veginn í heimi þar sem allir voru tilfinningar.

Eftir að ég flutti að heiman var ég tölvulaus í mörg ár. Í september 1999 ákvað ég endanlega að ég ætlaði að verða rithöfundur. Þá var ég nýlentur í Berlín eftir dálitla puttaferðalags- og ástarhrakninga um Evrópu – frá Danmörku til Strasbourg til Parísar til Barcelona til Genf og loks til Berlínar. Þá bað ég mömmu að senda mér ritvélina sem þær Dóra systir áttu saman og enginn var að nota. Á þessum tíma var auðvitað margt fólk að skrifa á tölvur en þær voru bara of dýrar. Í dag er sennilega dýrara að senda 20kg ritvél til Þýskalands en að kaupa ódýrustu fartölvuna. Árið 2000 var ég kominn aftur heim. Þá var ég með mína Apple Macintosh Performa uppi í gamla unglingaherberginu mínu en þar mátti ekki reykja og ég hafði takmarkaðan áhuga á að hanga þar mikið. Mamma útvegaði mér litla græju sem heitir Ritþjálfi og var notuð til þess að kenna unglingum vélritun. Það tæki minnir mest á þau tæki sem eru seld í dag fyrir miklu meiri pening – Freewrite og þessháttar. Lítill skjár og lítið lyklaborð, takmarkað minni og maður notaði snúru til þess að færa textann yfir á tölvu.

Með þetta tæki sat ég á Sjallanum á Ísafirði og keðjureykti og skrifaði kvöld eftir kvöld. Ég tók hann svo með mér til Færeyja þangað sem ég flutti fljótlega. Og ég skrifaði megnið af fyrstu skáldsögunni minni á hann. Ég á hann enn einhvers staðar ofaní skúffu hjá Aino – en hleðslusnúran er týnd og sennilega virkar hann ekki nema sem minjagripur.

Ritþjálfinn fyrir prósa og pappír og penni fyrir ljóð – þegar ég bjó í Reykjavík næsta vetur fór ég á Þjóðarbókhlöðuna til að færa allt yfir í Word og vista það á diskettur. En skrifaði mest bara uppi í kjallarakompunni sem ég leigði við Hringbraut. Ég byrjaði líka að þýða Ginsberg. Um haustið flutti ég til Þrándheims og fékk þar lánaða fartölvu sem m.a.s. þá þótti gömul og léleg – mjög þungur hlunkur sem þurfti alltaf að vera í sambandi. Á hana kláraði ég að þýða Ginsberg. Í Word. Kvöldið 10. september var ég á haugafylleríi niðri í bæ með þessa tölvu með mér og týndi henni – 11. september, hinn eina sanna, þræddi ég alla bari Þrándheims, stoppaði í augnablik og hverjum og einum til að sjá hvað væri að gerast á sjónvarpsskjánum, og spurði hvort einhver hefði séð brúna leðurtösku. Hún fannst fyrir rest.

Næst bjó ég í Helsinki tölvulaus. Sennilega hef ég verið með ritþjálfann en ég man það ekki. Ég sendi ljóð til Íslands og fékk birtingu í Ljóð ungra skálda – það fyrsta sem ég birti, fyrir utan eitt ljóð í Lesbókinni. Ég fékk synjun á útgáfu á Ginsberg – það læsi enginn þetta – fann mér vinsæla ljóðabók, þýddi hana í snarheitum og ætlaði að fara að senda á forlag þegar ég kom heim um jólin og sá að það var búið að þýða hana og gefa út. Þetta var Sagði mamma eftir Hal Sirowitz. Ég hlýt að hafa gert þetta á ritþjálfann. Ég ílengdist á Íslandi, þvert á plönin, fékk mér vinnu og keypti mér fartölvu. Sat með hana á Sjallanum á kvöldin og keðjureykti. Skrifaði í Word. Tók hana með mér til Berlínar haustið á eftir þar sem við Haukur Már deildum einni netsnúru. Líklega er það líka í fyrsta skipti sem tölva varð eitthvað annað og meira en ritvinnsluvél – maður var búinn að rippa diskunum sínum og farinn að hlaða niður ólöglega á netinu.

Alltaf er þetta Word. Á Ísafirði veturinn 2003-2004 var búið að opna kaffihús, Langa Manga, þar sat ég og keðjureykti og vann í Ginsberg og Hugsjónadruslunni og hellti heilum kaffi latté yfir tölvuna. Fór með hana upp í Snerpu, hálfgrátandi – mig minnir að þeir hafi sent hana suður. Það björguðust ekki öll gögn en skrifin fékk ég afhent á floppy diskum. Var í vinnu og keypti mér nýja tölvu. Fór suður og var þar í hálfan vetur að vinna og skrifa og drekka. Kom aftur vestur og gerðist næturvörður á hóteli. Sat þar með Word í fartölvunni og MSN messenger á vinnutölvunni.

Líklega er það bara word, word, word þangað til að ég keypti mér loks makka sem hefur verið 2007, þá aftur kominn til Helsinki. Þá upphófst einhver sirkus. Word var mjög þungt. Pages leiðinlegt. Text-Edit – var það ekki komið? Ég var með einhvern léttan editor. En eiginlega var þetta viðvarandi ósátt. Dót alltaf að frjósa og týnast. Árið 2010 fékk ég nóg – kominn til Oulu í norður Finnlandi, þar sem IRC-ið var fundið upp – og eyddi peningum sem ég ekki átti í að kaupa mér Scrivener. Það er frábært forrit til þess að vinna með langa texta sem hafa flókinn strúktúr – þegar maður vill geta fært hluta fram og aftur og geymt mikið af texta í seilingarfjarlægð, ýmist til að vísa í eða nota sem heimildir eða bara brot sem bíða síns tíma í heildinni. Ég var að skrifa Illsku og hafði líka kynnst Gigapediu þar sem var hægt að hlaða niður óhemju af rafbókum, kolólöglega auðvitað, þar af mikið af sagnfræði og öðrum fræðiritum og mér leið einsog minnislausa mér hefðu verið færðir ofurkraftar – að geta t.d. gert einfalda orðaleit að Jurbarkas eða bara Litháen í fleiri hundruð bókum og fundið á augnabliki akkúrat staðina sem mig vantaði, sem hefði tekið mig mánuði að gera á bókasafni.

Síðan þá hef ég mikið notað Scrivener ef ég er að skrifa eitthvað stórt og flókið. En það hentar verr til að skrifa beint af augum – til þess að drafta verk sem er bara að fara frá a til b, bækur einsog t.d. Brúna yfir Tangagötuna. Og þar hef ég flækst á milli alls konar forrita – en líka tekið tímabil þar sem ég skrifa mikið í höndum. Mér finnst oft breytast tónninn hjá mér og tilfinningin frá einu forriti til þess næsta, alveg einsog það kemur öðruvísi texti ef ég skrifa í höndum eða á ritvél, og skiptir oft meiru en umhverfið í kringum mig þegar ég skrifa, hvar ég er. Pages, OpenOffice, Word, Bean, IA write, LibreOffice og fleiri og fleiri. Ég nota Scrivener alltaf mest en vantar sem sagt svona forrit til að skrifa bara frá a til b – sem býður upp á það sem ég vil, sem eru serif fontar, lágmarks umbrotsmöguleikar, einfaldleiki og stöðugleiki. Síðustu mánuði hef ég verið að nota Pages.

Og kem ég þá að því sem ég ætlaði að segja. Í tvígang í þessari viku hefur þetta helvítis forrit nefnilega tekið upp á því að sturta margra klukkustunda vinnu niður í klósettið með því að frjósa þegar ég hef ætlað að vista – og ekki gert nein bakköpp, einsog það á að gera sjálfkrafa, svo þegar ég endurræsi draslið er allt bara horfið og ekki hægt að gera „revert“ eða neitt annað.

Nú endurskrifar maður auðvitað oft sama textann ítrekað. Og hendir reglulega senum. En maður gerir það yfirleitt með orginalinn fyrir augunum. Frumupplifunina af senunni. Ég get ekki lýst því með orðum – bókstaflega – hvað mér finnst ótrúlega óþægilegt að endurskrifa senu sem ég á ekki til lengur. Ég hugsa að það sé svipað og að þurfa að endurupplifa gærdaginn upp á nýtt og láta allan tímann einsog maður sé að gera þetta í fyrsta skipti. Þetta er allt frekar ferskt í huga manns en maður er þó ekki nógu minnugur til þess að endurtaka allt orð fyrir orð – oft passlega minnugur til þess að hafa óljósa tilfinningu fyrir því snjalla sem gerðist, því fallega sem gerðist, en ekki nógu klár til þess að endurskapa það einfaldlega, ekki nógu aftengdur upprunalegu upplifuninni af því að uppgötva framvinduna í textanum.

Mér finnst líka erfið tilhugsun að þurfa nú að skipta um umhverfi. Fara í annað ritvinnsluforrit með þennan texta sem mér finnst að eigi heima í Pages. En ég get heldur ekki unnið í Pages lengur frekar en að ég gæti lifað með manneskju sem hefði barið mig tvo daga í röð. Þið afsakið ósmekklegar samlíkingar, en mér er þetta hjartans mál og ég er að reyna að lýsa rofnu trausti. Kannski er betra að tala um hengibrú sem hefur slitnað í síðustu tvö skipti sem maður ætlaði yfir hana. Og maður rétt náð að hanga í henni á leiðinni niður og krafla sig upp krambúleraður og í sjokki.

Samt hef ég vel að merkja hent síðustu fimm-sex handritum komplett í ruslið. Svo ég er alveg meðvitaður um að afköst föstudags og laugardags voru kannski ekki neitt nóbelsverðlaunaefni. En þessi óstöðugleiki í mér gerir þetta líka enn erfiðara.

Að því sögðu. Getið þið mælt með einhverju góðu ritvinnsluforriti? Einföldu og stabílu – ég skal meira að segja sætta mig við sans-serif fonta ef annað er ekki í boði.

Frá öðrum janúar hef ég unnið frá sex á morgnana til sex síðdegis alla daga og nú er mig farið að langa í sumarfrí. Er ekki alveg að koma sumar? Eða allavega helgi? Verða ekki helgar í ár?

Ég er að fást við alls konar. Mest hluti sem ég fæ greitt fyrir. Illa greitt, það er eiginlega allt illa greitt í þessum bransa, en samt greitt. Fljótlega greitt, skulum við segja, því skáldskap fær maður víst líka greitt fyrir maður, fær bara ekki greitt fyrir hann fyrren eftir dúk og disk. Og verr – maður fær illa greitt fyrir margt í þessu lífi en fátt jafn illa og fyrir skáldskap. Og maður veit heldur ekkert hvað maður fær fyrren svona tveimur-þremur árum eftir að maður gefur út bókina, sem tekur kannski álíka tíma að skrifa. Mig vantar ekki pening 2029, mig vantar pening í febrúar. Og í mars og svo í apríl, maí, júní – og svo framvegis.

Ég var lækkaður í launum af listamannalaunasjóði frá og með síðustu mánaðamótum. Ég er búinn að væla undan þessu hérna áður en stundum þarf maður bara að ítreka harm sinn. Í ár fæ ég greidd laun í níu mánuði en ekki tólf en ég þarf eftir sem áður að borga af húsnæðis- og bílalánum í tólf mánuði og ég þarf að borða mat í tólf mánuði og það meikar ekkert sens að fara aftur í rækjuna fyrir þrjá mánuði, það ræður mann enginn í neina alvöru vinnu upp á að maður ætli að hætta aftur eftir þrjá mánuði. Skilaboðin sem maður fær – sem maður heyrir – þegar maður er lækkaður svona í launum eru líka ekki nú skalt þú vinna minna, ekki meira en 75% heldur þvert á móti nú skalt þú gjöra svo vel að vinna meira, viljirðu ekki vera á þessum sultartekjum um alla framtíð. Vinna meira og fá minna borgað og þakka fyrir hvern einasta eyri.

Ef ég ætla líka að skrifa skáldskap er s.s. eins gott ég sé mikið í vinnunni. Ykkur að segja átti ég nefnilega bara frekar erfitt með að ná endum saman í fyrra á fullum listamannalaunum. Holan stækkaði yfir árið og árið endaði líka á óvæntum lífeyrissjóðsreikningi sem ég hafði ekki efni á. Samanlagt reiknaðist mér til að ef ég ætlaði að komast út úr 2026 á fótunum þyrfti ég að fylla upp í fjögurra milljón króna holu. Tekjumissir vegna samdráttar á spenasviði – stálmunar – er helmingur af þessu, restin er skuldir sem hafa orðið til meðan ég var í meiri tekjum. Ég leyfði mér reyndar ýmislegt í fyrra – ferðin til Sviss var dýrust. Og kontrabassinn. Ég mætti einhverju af þessu með því að selja talsvert af dótinu mínu – ekki þó kontrabassann. Mér til varnar þá hélt ég að Náttúrulögmálin yrðu gefin út víðar – þau hafa bara verið seld til Svíþjóðar. Það eru heilmikil vonbrigði. (Ég var líka búinn að væla undan því). Ég hélt ég yrði ríkur.

En sem sagt. Ef maður vinnur á togara fær maður hlut. Skipstjórinn fær tvöfaldan hlut og háseti fær einn og svo voru til hálfdrættingar einu sinni sem fengu hálfan hlut. Það voru yfirleitt unglingar. Ég er ekki alveg kominn þangað, ég er þrírfjórðudrættingur.

Í dag er ég samt mest búinn að nota tímann til þess að stara ofan í tómið. En tómið lítur alltaf undan.

Þegar ég var í Nam. Altso, veturinn 2014-2015, þegar við fjölskyldan höfðumst við í Hoi An, las ég oft enska dagblaðið Viet Nam News, sem er ríkisfjölmiðill í þessu annars ágæta einræðisríki, þar sem kommúnistaflokkurinn ræður lögum og lofum. Það var alls konar í þessu blaði. Alþjóðafréttir, enski boltinn, greinar um menningarmál (heilsíða um Kraftwerk t.d.) og sjónvarpsdagskráin. Innanum var svo áróður, bæði um víetnamska sögu og víetnamskan samtíma. Megnið af þessu var auðvitað fegrun þótt blaðið væri kannski ekki mjög óforskammað – þetta var ekkert endilega verra en það sem Íslandsstofa gæti gefið út. Bara svona við erum frábær og lifum nú í vellystingum en höfum komist yfir mikla erfiðleika, enda erum við hetjur.

Ég man hins vegar eftir að hafa staldrað við frétt þar sem sagt var frá því að nokkrir einstaklingar hefðu verið dæmdir fyrir að pósta gagnrýni á yfirvöld á Facebook. Þetta voru nokkurra mánaða dómar, kannski jafnvel skilorðsbundnir, og það var sagt frá þeim bara einsog mennirnir hefðu verið handteknir fyrir þjófnað. Og ég skildi þetta ekki alveg í fyrstu. Af hverju var víetnamski kommúnistaflokkurinn að játa á sig að hafa sett fólk í fangelsi fyrir að gagnrýna yfirvöld? Ekki var það mjög fegrandi?

Svarið blasti svo auðvitað við eftir smá umhugsun: Vegna þess að víetnamski kommúnistaflokkurinn vildi að fólk vissi hverjar afleiðingarnar af andófi voru.

Vietnam News er ekki bara blað fyrir túrista. Það er líka ætlað þeim sem eru kallaðir „viet kieu“, ameríkönum og frökkum af víetnömskum ættum sem hafa flutt aftur „heim“ en kunna oft málið illa. Það fólk þarf að vita að maður má ekki bara pósta hverju sem er á Facebook (reyndar var Facebook „bannað“ – en það var mjög auðvelt að komast framhjá því og það virtust allir vera á Facebook – hið sama mátti ekki segja um heimasíðu BBC sem af einhverjum orsökum var rosalega mikið lokuð og ég komst aldrei inn á). Ég áttaði mig líka smám saman á því að það voru ekkert allir handteknir fyrir andóf – bara rétt nógu margir til þess að fólk væri meðvitað um að það gæti gerst.

Allavega. Fyrir þremur dögum skutu SS-sveitir Donalds Trump konu sem heitir Renée Good. Hún var að mótmæla brottvísunum, sat í bílnum sínum og blokkeraði götu. Upp að henni komu menn með alvæpni, hún fór í panik og reyndi að komast undan en var skotinn þrívegis í andlitið af manni sem síðan kallaði hana fokkins tík. Um klukkustundu síðar byrjuðu háttsettir bandarískir stjórnmálamenn að halda því fram að hún væri hryðjuverkamaður, hún hefði keyrt yfir einn SS-manninn, eða allavega gert heiðarlega tilraun til þess, á sama tíma og þeir lofsungu SS-manninn sem ættjarðarvin og hetju. Það var ekkert sérstakt samræmi í því sem þeir sögðu – en það var allt í þessum anda.

Síðan þá hefur fólk verið að þrátta um það á internetinu hvort konan hafi raunverulega ætlað að keyra á manninn, hvort hann hafi verið í hættu, hvort einhverjum öðrum hafi staðið hætta af henni, jafnvel allsherjarreglu og hvort bandarískir stjórnmálamenn í MAGA hreyfingunni ætlist til þess að við gleypum við hverju sem er – hvort við séum komin á eitthvað post-truth skeið í mannkynssögunni þar sem einungis það sem Flokkurinn segir getur verið satt. Ef að Flokkurinn segi t.d. að konan hafi verið froðufellandi hryðjuverkamaður sem nauðsyn hafi krafist að væri stoppuð – by any means necessary – þá sé það nýi sannleikurinn.

Mig grunar hins vegar að misræmið milli þess sem gerðist og þess sem yfirvöld halda fram skipti hérna lykilmáli og okkur sé alls ekki ætlað að „trúa“ öðru en því sem við sáum heldur að verða vitni að því að það skiptir engu máli hverju við trúum, sannleikurinn er ekki annar en við höldum að hann sé, við þurfum ekki að trúa því að 2+2=5, heldur eigum við að trúa því að 2+2=4 en segja að 2+2=5, til þess að skilja að það erum ekki við sem ráðum og að það skiptir engu máli hvað okkur „finnst“ jafnvel um fullkomlega hlutlægar og mælanlegar staðreyndir.

Að sama skapi skiptir máli að Renée Good var ekki vopnuð, ekki að hóta neinum og ekki úr neinum þeim þjóðfélagshóp sem almennt verður fyrir þeim fordómum að vera talinn agressífur, hættulegur, sem lögreglan er skilyrt til að óttast. Hún var ekki blökkumaður, ekki karlmaður, ekki hávaxin og sterkbyggð, ekki tattúveruð með hanakamb, ekki ógnandi. Hún var soccer mom Karen í SUV – týpan sem ætlar ekki að skalla þig heldur vill fá að tala við yfirmanninn og ætlar svo sannarlega að skrifa harðorða umsögn á TripAdvisor. Og hún ætlar að leggja bílnum sínum hérna þangað til að þið farið að haga ykkur. Það eina sem hefði sýnt vald MAGA meira en að skjóta þessa konu – þrívegis í andlitið – hefði verið ef þau hefðu skotið barn fyrir sömu sakir. Skilaboðin eru skýr: Þetta eru afleiðingarnar við andófi og enginn getur reiknað með því að sleppa við þær.

Það eru vel að merkja engar líkur á að SS-sveitir Donalds Trump fari nú að taka upp á því að skjóta alla sem mótmæla. En þær munu halda áfram að minna á sig svo allir þar í landi séu meðvitaðir um að þetta getur gerst (og að þeir sem toga í gikkinn þurfi ekki að óttast afleiðingarnar af ættjarðarást sinni – Trump-hollustan frelsar).

Kæru landsmenn. Nær og fjær. Til sjávar og sveita.

Ég hóf árið í Bangkok. Hélt upp á áramót með sænsk-kínversku tengdafjölskyldunni í háhýsinu þar sem þau búa. Svona ári síðar er það eftirminnilegasta við Tæland hlaupatúrarnir í Benchakitti Park og langir, langir göngutúrar um borgina – svokallað flannerí, sem borgin býður annars ekki upp á, þetta er flannerí úti á götu í miðri umferðinni hóstandi upp úr sér eldsneytisgufum og kjötbrasi. En það er gaman að ganga um og stara á fólk og hluti.

Ég var varla kominn heim þegar minn gamli vinur, Ásgeir H., tilkynnti okkur um yfirvofandi dauða sinn og bauð í kveðjupartí. Hann dó svo n´óttina fyrir partí. Ég var einhvers staðar inni í Ísafjarðardjúpi þegar síminn hringdi og ég fékk fréttirnar – ég var að reyna að muna það í gær hver hefði hringt, en ég hef bara ekki hugmynd, það hvarf ofan í einhverja hít. Partíið hélt samt sínu striki og ég líka – á leiðinni til Akureyrar keyrði ég fram á strandaðan hval. Stærðar skepnu. Það var enn snemma morguns og ég hef sennilega verið fyrstur „á vettvang“ – ég fór út og velti fyrir mér hvort ég ætti að hringja í einhvern, tilkynna eitthvað, en gerði á endanum ekki annað en að væflast í kringum þennan dauða hval í svona 40 mínútur. Þetta var áreiðanlega súrrealískasta upplifun ársins – mér fannst þetta ofan í allt saman svo klisjukennt, einsog sena úr illa skrifaðri bíómynd, maður fer að kveðja vin sinn sem liggur fyrir dauðanum og keyrir fram á dauðan hval á leiðinni.

Ásgeir var annar tveggja meðlima Nýhils sem létust á árinu. Í árslok dó Böðvar Yngvi Jakobsson, Oberdada von Brutal. Ég hafði fyrir löngu missti samband við Bödda sem hafði verið í ógæfu lengi – á Nýhilárunum hafði hann yfir sér Burroughs-áru og það fór miklum sögum af reynslu hans af hinum ýmsu efnum. Hann var hins vegar til þess að gera heill á þessum árum – bæði þegar við túruðum landið og þegar við bjuggum á sama tíma í Helsinki – að minnsta kosti miðað við það sem síðar átti eftir að verða. Ég sá Bödda fyrst í Hemma Gunn – þá var hann barn og kom í þáttinn til þess að sýna sinn undraverða hæfileika, að geta talað afturábak. Það var hægt að henda í hann heilu setningunum sem hann endurtók síðan afturábak. Á Nýhilárunum söng hann gjarnan eitthvað afturábak – mjög oft Öxar við ána og kannski stundum við undirleik Dóra á Dórófóninn.

Nú skömmu fyrir jól lenti ég á tilraunatónleikum á Ísafirði þar sem dönsk listakona söng nokkur lög afturábak, tók þau upp og spilaði þau svo áfram. Hún sagðist líka hafa verið svona barn, sem talaði afturábak, og ég var furðu snortinn og langaði að fara og segja henni frá Bödda en gerði það aldrei. Maður verður svo feiminn þegar maður er snortinn.

Í febrúar var tilkynnt að Náttúrulögmálin hefðu fengið tilnefningu til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Þegar sú tilkynning berst er maður sjálfur búinn að vita þetta í rúmlega ár. Núna er einhver sem klæjar í að fá að monta sig í febrúar – og þráir að vinna næsta haust. Ég vann ekki þessi verðlaun og fann ekki heldur fyrir því að þau hefðu aukið áhuga á bókinni, sem er víst yfirlýstur tilgangur verðlaunanna. Það var löngu ákveðið að hún kæmi út í Svíþjóð og að ég fylgdi henni eftir þar, hún kom hvergi annars staðar út og mér var ekkert annað boðið og ef frá er talin grein í Morgenbladet í Noregi varð ég ekki var við að hún væri svo mikið sem nefnd á nafn. Þetta var sjónarmun skárra þegar ég var tilnefndur fyrir Illsku á sínum tíma – þá fékk ég eitt boð til Helsinki og þá var voða fín verðlaunaathöfn í Stokkhólmi, þar sem maður fékk að hitta fólk og gista á fínu hóteli með konunni sinni og borða góðan mat í góðu yfirlæti og fagna með þeim sem unnu. Í þetta skiptið fékk ég kópípeist tölvupóst.

Þegar tilkynnt var um verðlaunin var ég hins vegar netlaus úti í sveit. Ég vissi sem sagt bara að ég hefði ekki fengið þau, en ekki hver hefði fengið þau, og hlustaði forvitinn á fréttir í útvarpi (sem ´ég gerði reyndar allan tímann). Það kom tilkynning í öllum fréttatímum og var rætt í svo til öllum útvarpsþáttum – Víkingur Heiðar hafði fengið tónlistarverðlaunin – en aldrei sagt stakt orð um bókmenntirnar eða aðra flokka sem Íslendingar unnu ekki. Ég ákvað að standast freistinguna að hringja í einhvern og spyrja og leyfa því bara að ráðast hvenær maður sem hlustar á alla fréttatíma og flesta menningarþætti í ríkisútvarpinu fengi þessar upplýsingar. Það var liðin nærri vika þegar það kom fram í Bara bókum í viðtali við Móheiði Geirlaugsdóttur að Vonbjørt Vang hefði fengið þau. Og þá gladdi mig einlæglega að þau hefðu farið til Færeyja – þótt ég væri auðvitað ennþá tapsár, ég er bara ekki merkilegri en það.

Bókmenntagiggin í ár voru nokkur. Fimm ljóð kom út í febrúar og ég hélt útgáfuhóf á Ísafirði og í 12 tónum í Reykjavík, las upp hjá Skriðu á Patreksfirði og mætti á Ljóð & vini í Mengi. Bókmenntahátíð Flateyrar fór fram í fyrsta sinn – veg og vanda af henni hefur skáldið Helen Cova. Þar spjölluðum við Sjón á sviði. Ég hafði beðist undan því að stýra umræðum en lýst mig annars viljugan til að leggja hönd á plóg og Helen stakk upp á þessu við mig. Sjón er síðan svo generös að þetta endaði mest á að vera spjall um Náttúrulögmálin – þótt ég reyndi að koma hans bókum að líka – og um bókmenntaskrif almennt. Það var gaman og eftirminnilegt og ég las líka aðeins úr Fimm ljóðum. Ég las líka úr henni á viðburði þar sem Vestfjarðastofa tilkynnti um styrki, mætti á menningarhátíðina Haustgildi á Stokkseyri – sem gamall nýhilvinur, Pétur Már Guðmundsson, stóð fyrir – og las svo upp í Víðsjá undir lok árs.

Síðasta sumar – eða vor kannski? – fór ég með hóp fólks í ferð um sögusvið Náttúrulögmálanna og Brúarinnar yfir Tangagötu. Það var í fyrsta skipti sem ég geri nokkuð því líkt  – a.m.k. gegn greiðslu, og ekki bara af því það veður á mér – og gekk held ég ágætlega. Ég fékk líka til mín hóp af dönum heim í stofu og talaði … blandinavíska er ekki alveg rétta orðið, því þetta voru bara danska og sænska í einhverjum graut. En mest um ljóð.

Ég fór á Bókamessuna í Gautaborg. Og svo nokkrum vikum síðar í lítinn túr – Stokkhólm, Gautaborg, Malmö og Lund. Þaðan hélt ég áleiðis til Póllands. Tók bátinn frá Karlskrona til Gdynia, sem var eftirminnileg ferð, og tók svo þátt í menningarhátíð í Gdansk og las upp í sendiráðinu í Varsjá. Einsog venjulega var þetta upp og ofan – það voru 1500 manns á Bokens dag í Malmö en mættu bara tveir í sendiráðið í Varsjá (menningarfulltrúinn hafði sagt upp þremur vikum fyrr, Sendiherrann var í Hvíta-Rússlandi, aðstoðarmaður hans í Úkraínu, en ritarinn sem tók á móti mér fullvissaði mig um að það hefði verið gerður „event á Facebook“.) Einsog venjulega var fólkið skemmtilegast – í Svíþjóð á ég mikið af vinum sem mér þykir gaman að hitta og í Póllandi kynntist ég þýðandanum mínum, Jacek Godek, sem er mikill öndvegismaður, sem og útgefandanum mínum hjá Marpress, Fabian.

Þetta var líka tónlistarár. Ég lenti í fyrsta sinn á vínyl. Lék á bassa í fáeinum lögum á plötunni Á floti með Gosa. Hér erum við fyrir rúmlega ári á RÚV:

Við lékum svo líka á útgáfutónleikum í Edinborgarhúsinu og komum fram á Aldrei fór ég suður. Þar las ég líka ljóð með vinum mínum í Reykjavík! sem er eitthvað sem ég átti upprunalega að gera á sömu hátíð 2005 – en dagskráin riðlaðist eitthvað og þegar ég var kallaður upp á svið var ég bara fullur á Langa Manga að hugsa um eitthvað allt annað.

Í október kom Laugardagshjartað saman í annað sinn til þess að flytja dagskrá til heiðurs Tom Waits. Það var að minnsta kosti jafn gaman og í fyrra skiptið – og í hléinu var ákveðið með handauppréttingu að taka Dylan næst. Æfingar fyrir það eru við það að hefjast og salurinn er bókaður 28. febrúar.

Ég lagði fyrir allan síðasta vetur og keypti mér kontrabassa í vor. Nadja og Sigga Gísla komu keyrandi með hann að sunnan í mars. Síðan þá hef ég varla snert önnur hljóðfæri og alls ekki án þess að biðja kontrabassann afsökunar á eftir. Þegar ég fékk svo í byrjun desember svar úr listamannalaunasjóði upp á 25% launaskerðingu á næsta ári seldi ég reyndar stærstan hluta hljóðfæra og græjusafnsins – sem var skítt en það koma betri dagar síðar með sól í heiði og það allt saman.

Í september hélt Aram úr landi til að stunda nám við tónlistarmenntaskóla í Svíþjóð. Það var sárt að sjá á eftir honum þótt planið væri bara að hann færi í ár. Hann hefur nú gert okkur ljóst að hann vilji vera öll þrjú árin sem er auðvitað mjög erfitt (fyrir mig, ekki hann) en ekki verður heldur vel séð hvernig hægt sé að neita honum um það. Ekki þannig að hann fyrirgefi manni, allavega – það væri alveg hægt að læsa hann inni. Að loknum menntaskóla fer svo fólk yfirleitt í háskóla og það gerir enginn hér. Feels like the end of an era. Mér skilst að ljóðabókin hennar Vónbjartar Vang fjalli um það að missa ungling yfir í fullorðinsárin – ég var að vona að ég ætti nokkur ár eftir með honum en maður hefur miklu minna yfir lífinu að segja en maður heldur. Ég þarf allavega alveg áreiðanlega að lesa þessa ljóðabók, sem mér skilst að Móheiður sé að þýða (einu sinni kunni ég reyndar ágæta færeysku, þegar ég vann í Tórshavnar Skipasmiðju og drakk á Mími).

Ég fór í fyrsta sinn á fótboltaleik hjá Vestra í vor – og það var í Vestmannaeyjum. Þar bundumst við Siggi og Gunni vinir mínir líka ákveðnum hlaupabræðralagsböndum. Ég fylgdist síðan vel með boltanum, mætti á flesta leiki hér heima og einn útileik til, og fylgdi Vestra þannig til sigurs í Mjólkurbikarnum og niður úr Bestu deild í 1. deild. Á næsta tímabili verður liðið sem sagt með í Evrópukeppninni en ekki með í efstu deild í heimalandinu – ég veit ekki hvort það er einsdæmi, en það er varla algengt. It was the best of times, it was the worst of times.

Á leiðinni heim frá Vestmannaeyjum keyrði ég á gæs. Þetta var á Barðaströndinni einhvers staðar. Það var rökkvað. Ég kom yfir blindhæð og sá þrjár gæsir á malbikinu, bremsaði einsog var óhætt – allar nema ein komust nógu hátt til að sleppa undan bílnum. Framrúðan fór í mask. Við fórum út að leita að gæsinni en hún var horfin. Daginn sem ég kom heim opnaði ég nýtt blogg Arndísar Þórarinsdóttur – og las þar nýja færslu sem fjallaði um frétt frá árinu 2007 um mann sem hafði fengið gæs í framrúðuna. Það var ekki alveg jafn skrítið og að keyra fram á dauða hvalinn en það var alveg svolítið skrítið samt.

Ég hljóp meira á árinu en nokkurn tíma fyrr um ævina. Fyrir rúmlega ári síðan fórum við Nadja í Bangkok Midnight Marathon (og hlupum 10k). Síðasta sumar fór ég svo í Vesturgötuna. Og í október hlupum við fullt maraþon – 3-länder maraþonið sem fer í gegnum Sviss, Austurríki og Þýskaland. Slagorðið er vel að merkja „no borders“ – sem er ólíkt vinalegra en það hefði getað verið (t.d. „Der Anschluss“). Þessum hlaupum fylgdu líka þrotlausar æfingar – ég hljóp upp um öll fjöll og firnindi hér heima, upp á skíðasvæði og til Bolungarvíkur, og alls staðar annars staðar þar sem ég kom.

Þetta var mjög ánægjulegt og ég vona að ég geti líka hlaupið eitthvað á nýja árinu – a.m.k. farið Vesturgötuna aftur, þótt ekki verði neitt úr því að ég fari til Frakklands að hlaupa næsta haust með Sigga og Gunna, einsog til stóð. Ég var með þrjár utanlandsferðir á planinu – sem var í sjálfu sér alltaf mjög metnaðarfullt og ólíklegt til þess að ganga upp – og slaufaði þeim öllum þegar launaniðurstaðan barst. En já, sól í heiði og það allt saman. Verst er líklega að komast ekki í Ulyssesferðina til Dublin (annað árið í röð) en það verður þá bara skemmtilegra þegar maður loksins kemst. Einhvern tíma hlýtur þessi starfi að skila manni einhverjum peningum. Og Bloomsdegi getur maður fagnað á Ísafirði líka – einsog við Ingi Björn sýndum fram á í Tangagötunni þann 16. júní síðastliðinn.

Svo má alveg halda því til haga líka að þegar við Nadja fórum í hlaupið stöldruðum við við í Zurich og þar fór ég í dálitla Joyce pílagrímsferð – fór að gröfinni og svona.

En ég er samt fúll að vera blankur. Mér finnst ég of gamall til að vera blankur og mér finnst mér ganga of vel til að ég sé blankur og ég vænti þess varla að mér gangi nokkurn tíma betur heldur, svo ætli ég verði þá ekki bara alltaf blankur. Þetta er as good as it gets.

En ég sótti líka um residensíu á ónefndum stað langt í burtu, sem á eftir að koma í ljós hvort ég fæ – og ég er boðinn til Zagreb í vor og norður Svíþjóðar í sumar. Svo það er ekki einsog ég verði bara heima hjá mér. Einsog mér finnst það nú reyndar líka ágætt.

Ég var duglegur að sinna húsinu í sumar. Málaði hálft hús og öll grindverk og tók til í garðinum og smíðaði utan um grillið. Aram hjálpaði til þegar hann var ekki að vinna á Tjöruhúsinu. Við skutumst líka til Svíþjóðar til þess að fagna Jónsmessu og sjá Green Day og Weezer í Stokkhólmi.

Ég sá talsvert af eftirminnilegum myndum – One Battle After Another, Bugonia og Sisu: The Reckoning standa upp úr. Mickey 17 og The Phoenician Scheme líka (öfugt við flesta finnst mér Wes Anderson verða betri og betri). Einhver lifandis ósköp horfði ég líka á Netflix-seríur, sem ég þarf nú að fara að nótera hjá mér svo ég gleymi þeim ekki strax – það eina sem ég man er Stranger Things, sem ég endurhorfði á á hausttúrnum, og finnst eiginlega frábært og betra í endurhorfi en frumhorfi. Sérstaklega fjórða vertíð. Það er líka talsvert afrek að fara svona vel með vísanir og nostalgíu – maður er að verða mjög þreyttur á ódýrum nostalgíulausnum, ég er oft byrjaður að ranghvolfa augunum strax og ég heyri lag sem ég þekki. En þetta er vefnaður, metnaðarfullur og merkingarþrunginn – það er hægt að lesa í allt. Ég hafði talsverðar áhyggjur af því að fimmta vertíð færi í skolpið út af löngu hléi en þær reyndust óþarfar – þau hafa reyndar ennþá einn þátt til þess að klúðra þessu.

Eina annað sem ég man í bili er Black Rabbit – hún var líka mjög góð. Ég veit ekki lengur hvað mér fannst um Adolescence – gott stöff en líka eitthvað off.

Og lesið? Ulysses, mest, og handbækurnar um Ulysses. Ég byrjaði á Goodreads fyrir nokkrum árum eftir að hafa lesið grein um að það væri svo miklu sniðugra en Facebook – ég er ekki sannfærður um að sú sé raunin en held áfram að „logga“ bækur, ofan í heimilisbókhaldið þar sem við skrifum öll niður það sem við höfum lesið. Ég veit ekkert hvers vegna en nú stemmir þetta ekki – ég er greinilega ekki nógu samviskusamur. Goodreads telur 50 bækur en lestrardagbókin í Tangagötunni segir að ég hafi lokið við 64 bækur (ég er líka að klára Dune, sem ég hef ekki lesið í 20 ár, svo ætli þær verði ekki 65). Annars er „bók“ f´áránlegasta mælieining sem ég þekki. Ulysses er ekki skráð kláruð – né heldur handbækurnar – vegna þess að ég er ekki kominn út á enda í ár (en hún er skráð 2024, vel að merkja, því þá las ég hana fyrst).

Ég setti mér eitthvað markmið í byrjun árs um að lesa á ´ólíkum tungumálum og að taka fyrir ljóðskáld í hverjum mánuði. Ég stóð ekki við þetta. Tók að vísu Gyrði, Appollinaire og Lindu Vilhjálms – en hætti svo markvissum höfundalestri. Og las ekkert á þýsku, dönsku eða norsku – og miklu minna á frönsku en ég ætlaði.

Eftirminnilegast:

Fyrstu ljóðabækur Gyrðis, endurútgefnar af Dimmu, eru fullkomlega dásamlegar. Ég hafði ekki skoðað þessar bækur síðan ég var unglingur – en skrifaðist einhvern tíma á við Gyrði, fyrir tæplega 20 árum, um að það þyrfti að endurútgefa þetta, aðallega af því ég átti þær ekki. Og las þær nú og fann ekki bara Gyrði þarna heldur líka sjálfan mig – skáldið sem mig langaði að vera þegar ég var á þrítugsaldri. Og skáldið sem alla ætti að langa að vera (og öll skáld ættu helst að vera á þrítugsaldri, vel að merkja). Ég þekki engar ljóðabækur á íslensku sem ég kann betur að meta en þessar. Svarthvít axlabönd. Tvíbreitt svigrúm. Einskonar höfuð lausn. Bakvið Maríuglerið og Blindfugl/Svartflug.

Ulysses. Ennþá og sennilega alltaf héðan í frá. Ég vísa bara í færslurnar.

Þessi upptalning á ekki bara að vera klassík, en ég endurlas líka Lolitu á árinu. Og sá hana enn eina ferðina með nýjum augum.

Staðreyndirnar. Ég las hana í handriti rúmlega ári fyrir útgáfu og leist ekkert á hana. Haukur Már er einn minn allrabesti vinur til nærri þrjátíu ára og ég ætlaði varla að þora að lesa útgefnu bókina þegar hann gaf mér hana – því ég gæti þagað yfir því við ykkur ef mér þætti hún ekki góð, en ég hefði ekki getað þagað yfir því við hann. Þær áhyggjur voru svo allar óþarfi. Þegar ég lagði hana frá mér var mín fyrsta hugsun að sennilega væru Staðreyndirnar jafnvel betri en Tugthúsið – ég veit ekki hvort ég stend við það, en bækur geta líka verið ansi rosalegar án þess að toppa Tugthúsið.

Í nýjum íslenskum bókum var þetta fyrst og fremst frábært ljóðaár. Hvalbak, Félagsland, Mara kemur í heimsókn, Þegar við vorum hellisbúar, Gakk, Tími til neins, Þyngsta frumefnið, Fyrir vísindin – þær „gólfuðu“ mig allar. Veggjuðu mig. Himinhöndumtóku mig. Ég á eftir að lesa Postulín, Draugamandarínur og Láka rímur – en það stendur til og ég hef heyrt vel af þeim látið.

Tónleikar. Sunna Gunnlaugs í Edinborg. Reykjavík! og The Diversion Sessions með Bob úr Pavement – og allur sá viðburður með bíósýningu og öllu. Sigmar Matthíasson ásamt hljómsveit í hömrum. Chögma í Edinborg. Ulla í Tjöruhúsinu. Spacestation á Húsinu. Osgood/Blak/Poulsen tríó í Edinborg. Allt öðruvísi upplifun en líka geggjað var að fara á Green Day og Weezer með Aram.

Og hvað blasir við 2026? Ég er að berjast við skáldsögu. Vonandi næ ég út á enda á næstu mánuðum. Er líka að klára þýðingu og væntanlega verða þær fleiri. Ég hef gott af peningunum. Ég þarf að skrifa a.m.k. eina stóra grein fyrir erlent tímarit. Mig langar að vera með útvarpspistla á árinu, en ég veit ekki hvort maður getur bara pantað það (og ég held það hafi því miður lítil áhrif á fjárhaginn). Langaði jafnvel að starta bara hlaðvarpi en það óx mér í augum og svo finnast mér hlaðvörp eiginlega leiðinleg. Það skrítna við að fá minni laun er samt að eiginlega finnst manni þá að maður þurfi nú að vinna meira. Til þess að fá einhvern tíma aftur full laun. Annars hefur mig lengi langað í langt fr´í. Daðra líka oft við að segja þetta bara gott, án þess að ég viti sjálfur hversu mikil alvara er á bakvið það.

Mér finnst gaman að setja mér áramótaheit, jafnvel þó ég standi ekki við þau – sem ég geri samt oftast. En núna dettur mér bara ekkert í hug. Ég ætla allavega ekki í frí heldur að þræla mér út og ég er ekki heldur hættur. Kannski kemur eitthvað upp í hugann fyrir miðnætti annað kvöld.